Skip to content
Кавадарци деновиве го слави грозјето, но лозарите прашуваат дали имаат причина за славење – додека градот е полн со музика, дегустации и гости, дел од нив стравуваат дека родот ќе им остане во лозјата или ќе биде откупен по цена што не ги покрива трошоците.
Кавадарци го слави „Тиквешкиот гроздобер“, една од најпрепознатливите традиционални манифестации во земјава, која со децении го слави почетокот на бербата, лозарството и виното. Градот е исполнет со гости, музика, карневал, дегустации и празнична атмосфера.
Но, само неколку километри подалеку од центарот, во лозјата, сликата е поинаква.
За дел од лозарите годинашниот гроздобер не е празник, туку период на неизвесност – дали ќе има кој да го откупи грозјето, по која цена и дали приходот ќе биде доволен барем да ги покрие вложувањата направени во текот на целата година.
Токму затоа, во јавноста се појавија и повици за бојкот на манифестацијата со пораката: „Прво откуп, па после песна.“ „Зелена берза“ на 1 септември објави дека лозарите се жалат оти грозјето им скапува по нивите и дека се чувствуваат оставени во неизвесност, додека локалната самоуправа организира голема манифестација.
Од „гроздобер“ до „жалосенобер“
Независен.мк во својата анализа на состојбата ја пренесува токму оваа спротивставеност, објавувајќи го прашањето: „Каков Тиквешки гроздобер, ова е жалосенобер“, во контекст на незадоволството на лозарите и нивните проблеми со откупот.
Во извештајот на Независен весник од 21 август, лозарите укажуваат дека проблемот годинава не е само откупната цена. Како многу посериозен проблем се посочува фактот дека дел од производителите немаат договори за продажба на сортите вранец и кратошија.
Тоа е суштината на проблемот: лозарот не може да планира егзистенција ако не знае дали и по која цена ќе го продаде родот што цела година го произведувал.
Според истиот извештај, кај раните сорти во август се откупувале шардоне и ризлинг по 29,5 денари за килограм, а темјаника по 35,5 денари. Но, Независен весник забележува дека незадоволството не се сведува едноставно на висината на овие цени, туку на пошироката неизвесност околу откупот.
Празникот на лозарите без сигурност за нивниот род
Токму тука се судираат двете слики на Тиквеш.
Од едната страна е официјалната приказна: „Тиквешки гроздобер“ како традиционална манифестација која го слави лозарството, културата и духот на регионот. Годинава се одржува од 4 до 6 септември со културни, спортски, гастрономски и забавни содржини.
На 4 септември манифестацијата официјално беше отворена со традиционалната гроздоберска трпеза во центарот на Кавадарци.
Од другата страна се лозарите, за кои токму овие денови треба да бидат кулминација на една година работа.
И затоа прашањето е непријатно, но неизбежно:
Може ли да се слави грозјето ако човекот што го произведува не знае дали ќе успее да го продаде?
Ова е многу повеќе од спор околу една фестивалска програма. Тоа е прашање за економската одржливост на лозарството.
Колку вреди традицијата ако производството не е исплатливо?
Во јавниот регистар на откупувачи за 2026 година се наведени голем број регистрирани субјекти во Вардарскиот регион кои откупуваат винско грозје, меѓу нив и винарии и откупувачи од Кавадарци, Неготино, Демир Капија, Росоман и други места.
Тоа покажува дека формално постои откупен систем.
Но, регистриран откупувач не значи автоматски и сигурен пазар за секој произведен килограм грозје.
Тука е разликата меѓу статистиката и животот на лозарот.
Лозарот мора однапред да вложи во обработка, заштита, работна сила, гориво и препарати. Потоа доаѓа бербата. А кога родот ќе созрее, тој не може да го складира бесконечно и да чека подобра цена.
Грозјето има рок.
И токму затоа лозарот е во послабата преговарачка позиција: кога грозјето е зрело, времето работи против него.
Државата вели дека родот ќе биде откупен
Од друга страна, официјалните изјави од Тиквешијата се оптимистички.
На 2 септември градоначалникот на Кавадарци Митко Јанчев и министерот за земјоделство Борче Серафимовски изјавија дека со помош од државата винарските визби ќе го откупат целото винско грозје.
Тоа е важна информација.
Но, таа не го затвора целосно прашањето што го поставуваат лозарите.
Не е исто дали грозјето ќе биде преземено и дали ќе биде преземено по цена што му овозможува на лозарот да преживее и следната производна година.
Токму тука треба да се мери успехот на земјоделската политика – не само со тоа дали грозјето физички ќе стигне до винарниците, туку и со тоа дали производителот има економска сметка да продолжи да произведува.
„Тиквешки гроздобер“ како огледало на Тиквеш
Затоа годинашниот Гроздобер има еден непланиран, но важен втор слој. На сцената има музика. Во центарот има трпеза. Во чашите има вино.
Во лозјата, пак, има луѓе кои пресметуваат. Колку вложиле? Колку ќе добијат? Ќе им биде ли преземен целиот род? Ќе можат ли со приходот да ги покријат трошоците?
И најважното – дали следната година повторно ќе имаат причина да засадат, обработуваат и чекаат грозје?
Традицијата не е само карневал, песна и чаша вино.
Традицијата е и човекот кој станува рано, влегува во лозјето и го произведува грозјето од кое подоцна сите ќе наздравуваат.
Затоа, зад веселбата на „Тиквешки гроздобер 2026“ останува една сериозна порака од лозарите: ако нема сигурен откуп и фер економска сметка, празникот на грозјето лесно може да стане празник без лозари.
