Skip to content
Американските пратеници Виткоф и Кушнер беа во Москва. Путин ги прими во Кремљ, а се во Киев. Русија и Украина привремено ги запираат нападите врз престолнините – но меѓу Москва и Киев сè уште стои огромна бездна.
По повеќе од четири години војна, денеска се случи нешто што до пред само неколку недели изгледаше далеку: Москва и Киев привремено се договорија да не се напаѓаат едни со други во моментот кога американските пратеници повторно седнуваат на маса со руската страна.
Американскиот специјален пратеник Стив Виткоф и Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп, пристигнаа во Москва и Киебв во нов обид Вашингтон да ги придвижи преговорите за прекин на војната.
Но, ова не е класичен мировен состанок.
Тоа е дипломатски обид кој започнува во момент кога воената состојба повторно се влошува.
Три дена без удари – но не и три дена мир
Кремљ соопшти дека Путин наредил руските сили да не го напаѓаат Киев три дена, почнувајќи од полноќ во сабота.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски, пак, изјави дека Украина е подготвена да се воздржи од напади врз Москва до понеделник и очекува Русија да го стори истото.
Тоа е мал, но симболички значаен чекор: за првпат по подолго време дипломатската агенда не оди само паралелно со воената, туку директно влијае врз неа.
Сепак, ова не значи дека е договорен прекин на огнот на целата фронтова линија.
Не значи ниту дека Москва и Киев се приближиле до конечен мировен договор.
Напротив.
Москва и Киев сè уште се на спротивни страни
Најголемата пречка останува територијата.
Русија и понатаму бара Украина да отстапи територии што Москва ги смета за свои и да се откаже од стремежот за членство во НАТО.
Кремљ во петокот порача дека условите што Путин ги постави претходно – Украина да ги отстапи целите територии на четири региони што Русија ги прогласи за свои и да се откаже од НАТО – остануваат „непоколебливи“.
Украина, пак, одбива да отстапи територии што ги брани со огромна човечка и материјална цена.
Тука практично се наоѓа целата тежина на претстојните разговори.
Како да се постигне мир кога едната страна бара територијална капитулација, а другата страна тоа го смета за неприфатливо?
Иронијата: преговори во момент на најжестоки воздушни напади
Додека Виткоф и Кушнер слетуваа во Москва, Украина се соочуваше со една од најтешките фази на воздушната војна.
Ројтерс денеска известува дека Киев последните десетина дена е изложен на речиси непрекинати воздушни напади.
Русија сè повеќе користи млазни, побрзи дронови кои потешко се пресретнуваат од постарите типови.
Според украинските податоци цитирани од Ројтерс, Русија во август лансирала повеќе од 2.800 вакви млазни дронови, додека нивната стапка на пресретнување била околу 60 отсто, наспроти повеќе од 90 отсто кај побавните конвенционални дронови.
Последиците веќе не се само во воените извештаи.
Во Киев се прекинува сообраќајот.
Метро-линиите запираат поради тревоги.
Супермаркетите ги евакуираат купувачите кога ќе се огласат сирените.
Училиштата ги прекинуваат часовите и ги испраќаат децата во подземни засолништа.
А Украина влегува во својата петта зима на војна.
Парадоксот на преговорите
Токму затоа оваа посета на Виткоф и Кушнер е толку важна.
Ако Вашингтон навистина има нов, конкретен предлог – како што најави Трамп – тогаш следните денови можат да покажат дали постои простор за нешто повеќе од уште еден круг дипломатски разговори.
Но, ако Москва остане на барањето Украина да се откаже од територии и од НАТО, а Киев остане на позицијата дека нема да потпише таков договор, тогаш тридневната пауза може да остане само тоа: пауза.
Не мир.
Не прекин на војната.
Туку краток простор во кој дипломатијата ќе се обиде да најде формула што досега не успеала да ја најде.
Војната можеби влегува во нова фаза
Има уште една причина зошто овие разговори се случуваат токму сега.
Фронтот во голема мера останува статичен, со постепени руски придвижувања, додека воздушната војна станува сè поинтензивна.
Москва се обидува да ја зголеми цената на украинскиот отпор.
Киев, пак, со своите удари врз руски рафинерии, воени објекти и економска инфраструктура се обидува да покаже дека војната не може да се води без последици и на руска територија.
И токму тука можеби се наоѓа причината поради која Вашингтон повторно се обидува да посредува.
Кога ниту една страна не успева да ја добие војната, но ниту една не е подготвена да признае пораз – дипломатијата станува единствениот излез.
Прашањето е дали тој излез ќе биде прифатлив и за Москва и за Киев.
А часовникот повторно почнува да отчукува
Дополнителен аларм доаѓа од Запорожје.
Денеска стапи во сила локален прекин на огнот, посредуван од Меѓународната агенција за атомска енергија, за да може да се извршат поправки на далноводот што треба да ја врати надворешната електрична енергија во нуклеарната централа Запорожје.
Централата, која е под руска контрола, е без надворешно напојување од 20 август и се потпира на дизел-генератори за ладење на безбедносните системи. ИАЕА предупредува дека резервите на гориво се намалуваат.
Тоа е можеби најдобрата илустрација за состојбата во која се наоѓа Украина.
Во ист ден во кој американски пратеници преговараат за мир, светот мора да договара и привремени прекини на огнот за да се поправи струја во нуклеарна централа.
Затоа денешниот ден не треба да се чита како ден кога почна мирот.
Треба да се чита како ден кога повторно се отвори прашањето дали мирот воопшто може да започне.
И одговорот на тоа прашање, во следните денови, ќе го даваат Москва, Киев и Вашингтон.
Не со зборови.
Туку со тоа дали по трите дена тишина ќе следи нова дипломатска рунда – или нова серија ракети и дронови.
