Skip to content
За Кремљ, територијалниот фактор е составен дел од пошироката концепција за преиспитување на повоената безбедносна архитектура на Европа. За Киев, согласноста за територијални отстапки без сигурни безбедносни гаранции создава ризик сегашниот прекин на војната да стане само пауза пред нов конфликт.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Посетите на специјалниот пратеник на американскиот претседател Стив Виткоф и Џаред Кушнер во Москва на 5 септември и во Киев на 6 септември 2026 година не доведоа до договор за прекин на војната. Сепак, тие демонстрираа нов обид на Вашингтон директно да ги приближи позициите на Русија и Украина и да создаде основа за обновување на тристранскиот преговарачки процес.
Во Москва, Виткоф и Кушнер повеќе од три часа разговараа со Владимир Путин. Американската страна од Кремљ доби нови идеи во врска со можното решение, но Москва не се откажа од своите принципиелни барања. Путин повторно ја нагласи потребата од отстранување на таканаречените „првопричини на конфликтот“ и ја потврди намерата на Русија да ги постигне целите што ги има поставено.
Ова е важен сигнал: Кремљ покажува подготвеност да продолжи со преговорите, но засега не покажува подготвеност да прифати компромис што би значел откажување од неговите клучни политички и територијални барања.
Токму затоа московската средба може да се оцени како преговарачки напредок без политички пробив. Вашингтон повторно воспостави директен канал за комуникација со Кремљ и доби можност непосредно да ја процени неговата позиција. Но, обновувањето на дијалогот само по себе сè уште не значи дека Русија е подготвена да ја заврши војната.
Киевската етапа имаше поинакво значење. Во главниот град на Украина, американските претставници не само што ѝ ги пренесоа на украинската страна резултатите од разговорите со Путин, туку разговараа и за практичните прашања поврзани со поддршката за Украина. Во консултациите се приклучија и претставници на Велика Британија, Франција и Германија. На тој начин, Вашингтон покажа дека настојува да го координира можниот преговарачки процес не само со Киев, туку и со клучните европски сојузници.
Ова е од суштинско значење. Ако Москва ги гледа преговорите пред сè како инструмент за постигнување на своите стратешки цели, за Украина дипломатскиот процес е неразделно поврзан со прашањата на безбедноста. Затоа, секој мировен договор мора да одговори не само на барањето за прекин на борбените дејствија, туку и да обезбеди механизми што ќе спречат Русија да ја искористи паузата за подготовка на нова агресија.
Токму прашањето за безбедносните гаранции останува една од главните точки на несогласување.
Друго централно прашање е територијата. Пред сè, станува збор за делот од Донбас кој останува под украинска контрола. За Кремљ, територијалниот фактор е составен дел од пошироката концепција за преиспитување на повоената безбедносна архитектура на Европа. За Киев, согласноста за територијални отстапки без сигурни безбедносни гаранции создава ризик сегашниот прекин на војната да стане само пауза пред нов конфликт.
Затоа, би било прерано да се очекува брзо завршување на војната до зимата. Самиот Џаред Кушнер ја призна сложеноста на задачата, нагласувајќи дека администрацијата на Доналд Трамп настојува да создаде „пакет мировни договори“. Стив Виткоф, од своја страна, ги повика двете страни да направат компромис.
Сепак, проблемот не е само во растојанието меѓу позициите на Москва и Киев. Тој лежи во суштински различното гледање на тоа каков треба да биде конечниот резултат од преговорите.
За Вашингтон, приоритет е прекинот на војната и создавањето долгорочен систем на односи што би им овозможил на страните да преминат од конфронтација кон коегзистенција. За Киев, клучен услов е мир што нема да ја загрози неговата државност и безбедност. Москва, пак, настојува завршувањето на војната да го искористи за консолидирање на политичките, територијалните и воено-безбедносните резултати што се обидува да ги постигне со сила.
Во тоа се состои главната противречност на сегашниот преговарачки процес.
Не помалку важен е и зимскиот фактор. За време на преговорите во Киев беа разгледувани дополнителни системи за противвоздушна одбрана, особено Patriot, заштитата на енергетската инфраструктура и испораката на опрема за енергетскиот сектор. Тоа покажува дека Вашингтон не ја гледа дипломатијата како алтернатива на поддршката за Украина. Напротив, преговарачкиот процес е проследен со подготовка на Украина за можно интензивирање на руските напади врз критичната инфраструктура.
Така, САД истовремено се обидуваат да се движат во две насоки: да создадат услови за дипломатско решение и да ја зајакнат преговарачката позиција на Украина.
Најконкретниот резултат од посетите е создавањето основа за следната фаза од преговорите. Станува збор за можно обновување на форматот Русија—Украина—САД и паралелни консултации меѓу Украина, САД и европските сојузници.
Сепак, засега тоа е само дипломатска перспектива, а не договор.
Постои и принципиелно прашање што ќе ги определи перспективите на целиот процес: дали Кремљ е подготвен да прифати компромис што не подразбира фактичко исполнување на неговите максималистички барања? Ако одговорот биде негативен, американската дипломатија ќе се соочи со истиот проблем што повеќепати ги блокираше претходните преговарачки иницијативи.
Индикативно е што, како одговор на руското тврдење за неопходноста од отстранување на „првопричините“ на војната, европскиот комесар за одбрана и вселената Андриус Кубилиус изјави: „Првопричината за војната во Украина е самиот Владимир Путин“.
Во оваа противречност се содржи значаен дел од проблемот на сегашната дипломатија. Вашингтон бара формула за компромис меѓу страните, додека Москва и Киев и натаму различно ја дефинираат самата природа на конфликтот, неговите причини и прифатливиот исход.
Затоа, мисијата на Виткоф и Кушнер треба да се оценува не според тоа дали завршила со мировен договор, туку според тоа дали создала механизам за следниот круг преговори.
Во оваа фаза, одговорот е позитивен. Дипломатскиот процес е обновен, директниот контакт на Вашингтон со Москва и Киев е одржан, европските сојузници се вклучени, а можноста за нов тристрански формат е зачувана. Но, политички пробив нема. И сè додека Москва не покаже подготвеност да преиспита дел од своите максималистички барања, главниот резултат на дипломатската активност на САД ќе остане не мировен договор, туку обид да се создадат услови за негово идно постигнување.
