Skip to content
Околу 954 милиони денари од концесиските надоместоци наплатени во 2025 година, според важечката распределба, треба да останат во општините каде што се врши експлоатацијата. Завршните сметки потврдуваат дека милионите влегуваат во локалните буџети, но не откриваат јасно кој пат, водовод, училиште или јавна услуга е платена со тие пари.
Рударските компании во 2025 година уплатиле 1.223.455.203 денари концесиски надоместоци, покажуваат податоците на Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини. Само во првите шест месеци од 2026 година биле наплатени уште речиси 574 милиони денари.
Од наплатениот концесиски надомест, 78 проценти се приход на општината на чија територија се врши експлоатацијата. Ако тој процент се пресмета врз вкупниот износ објавен за 2025 година, околу 954,3 милиони денари, или приближно 15,5 милиони евра, треба да завршат во локалните буџети.
Прашањето, затоа, не е само колку платиле рудниците. Прашањето е што добиле граѓаните во местата каде што се копа.
Во четири општини се евидентирани 293 милиони денари
Анализата на завршните сметки за 2025 година покажува дека Македонска Каменица, Радовиш, Пробиштип и Крива Паланка заедно евидентирале најмалку 293,2 милиони денари приходи од надоместоци за експлоатација на минерални суровини и за користење простор.
| Општина | Примени концесиски приходи во 2025 | Поголеми видливи проекти и расходи | Денари по жител |
|---|---|---|---|
| Македонска Каменица | 178.460.978 денари | Улици, патишта и тротоари – 29,54 милиони; локални улици и патишта – 12,10 милиони денари | 27.716 |
| Радовиш | 44.685.019 денари | Градски пазар – 55,92 милиони; реконструкција на стоковната куќа – 44,64 милиони денари | 1.852 |
| Пробиштип | 27.775.280 денари | Реконструкција на патишта – 16,70 милиони; енергетски објекти – 6,34 милиони денари | 2.070 |
| Крива Паланка | 42.281.857 денари | Во завршната сметка нема директна врска меѓу концесискиот приход и поединечните проекти | 2.341 |
Пресметката по жител е направена според бројот на жители од Пописот во 2021 година.
Проектите во табелата се поголеми расходи прикажани во општинските документи. Тоа не значи дека токму тие биле платени со рударските концесии. Општините ги внесуваат концесиските надоместоци во општиот буџет, а во завршните сметки најчесто нема посебна ознака што ќе покаже каде бил потрошен секој денар од овој приход.
Токму тука исчезнува јавната трага на парите.
Македонска Каменица добила речиси 400 милиони денари за три години
Најголем прилив меѓу анализираните општини има Македонска Каменица. Во 2023 година општината евидентирала 113,84 милиони денари од рударски концесиски надоместоци. Во 2024 година приходот изнесувал 106,95 милиони, а во 2025 година пораснал на 178,46 милиони денари.
За три години тоа се вкупно 399,25 милиони денари. Пресметано според бројот на жители, станува збор за околу 62.000 денари по жител во периодот од 2023 до 2025 година.
Во извештајот за 2025 година се прикажани 29,54 милиони денари за изградба и реконструкција на улици, патишта и тротоари, 12,10 милиони за локални улици и патишта и 7,97 милиони денари за уредување градежно земјиште.
Сепак, документите не покажуваат дали овие проекти се финансирани од концесиите, од други сопствени приходи, од државни трансфери или од комбинација на повеќе извори. Граѓанинот може да види колку пари влегле и колку биле потрошени по програми, но не може да ја поврзе концесиската уплата со конкретен резултат.
Во Радовиш и Пробиштип приходите се видливи, но не и нивната крајна намена
Радовиш во 2025 година евидентирал 44,69 милиони денари концесиски приходи. Во истата година меѓу поголемите инвестиции во тек се градскиот пазар, со вредност од 55,92 милиони денари, и реконструкцијата и пренамената на стоковната куќа, со вредност од 44,64 милиони денари.
Повторно, општинскиот извештај не утврдува дека концесиските пари се насочени кон овие два проекта. Тие се наведени како поголеми инвестиции, но без посебен финансиски мост до приходите од рудниците „Бучим“ и „Боров Дол“.
Според податоците што ги објави „Бучим“, за 2025 година била предвидена распределба од вкупно 181,75 милиони денари кон општините Конче, Штип и Радовиш. Од нив, за Радовиш биле предвидени околу 44,55 милиони денари, износ близок до оној евидентиран во општинската завршна сметка.
Пробиштип, пак, во 2025 година евидентирал 27,78 милиони денари концесиски приходи. Во расходниот дел се прикажани 16,70 милиони денари за реконструкција на патишта, 6,34 милиони за енергетски објекти, 5,14 милиони за други градежни објекти и 1,83 милиони денари за водоснабдителни капацитети.
И тука недостига одговорот на едноставното прашање: колкав дел од рударските пари бил употребен за овие инвестиции?
Крива Паланка добила 102,6 милиони денари за три години
Во Крива Паланка приходите од концесиските ставки изнесувале 30,27 милиони денари во 2023, 30,05 милиони во 2024 и 42,28 милиони денари во 2025 година.
Вкупниот тригодишен прилив достигнува 102,6 милиони денари, односно околу 5.680 денари по жител.
Завршните сметки овозможуваат да се утврди колку пари биле наплатени, но не содржат посебен преглед на проектите финансирани со нив. Приходот се спојува со другите буџетски средства, по што јавноста ја губи можноста да ја следи неговата крајна намена.
Пари во буџетот, но без посебна сметка пред граѓаните
Рударството во 2025 година учествувало со 10,9 проценти во индустриското производство и со 2,8 проценти во извозот. Биле произведени 130.174 тони бакарен, оловен и цинков концентрат.
Овие бројки ја покажуваат економската тежина на секторот. Општинските завршни сметки, пак, покажуваат дека концесиските надоместоци можат да бидат еден од најголемите сопствени приходи на рударските општини.
Но сегашниот начин на буџетско известување не овозможува едноставна проверка дали милионите се претвориле во патишта, чиста вода, канализација, училишта, почист воздух или други услуги што директно ги користат жителите изложени на последиците од експлоатацијата.
Министерството најавува нова стратегија за минерални суровини и нови законски решенија за рударството, со поголема транспарентност, контрола и учество на локалните заедници. Во тие решенија ќе треба да се види дали општините ќе добијат обврска да објавуваат посебен годишен извештај: колку пари добиле од секој рудник, на кои проекти ги распределиле и колку од нив навистина потрошиле.
Додека таква врска меѓу приходот и проектот не биде јавно прикажана, тезата дека 78 проценти од концесиите се враќаат во развојот на рударските средини останува невозможно целосно да се провери само од општинските буџети.
