Skip to content
Русија спроведува кампања привремено наречена „Нулта фаза“, чија цел е да се создадат предуслови за инциденти на територијата на Полска, балтичките држави, Финска и Романија, со последователна манипулација со потеклото на заканата.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Кремљ ги интензивира подготовките за нов бран хибридни операции против земјите од НАТО, разгледувајќи ја можноста за користење на запленети украински дронови за спроведување провокации со „лажно знаме“. Според медиумите, Русија спроведува кампања привремено наречена „Нулта фаза“, чија цел е да се создадат предуслови за инциденти на територијата на Полска, балтичките држави, Финска и Романија, со последователна манипулација со потеклото на заканата.
Западните аналитичари го привлекуваат вниманието на изјавата на министерот за национална одбрана на Полска, Владислав Косињак-Камиш, дека Русија би можела да користи пресретнати украински дронови за спроведување операции со „лажно знаме“. Според него, Москва систематски го зголемува хибридниот притисок врз источното крило на Алијансата, што е потврдено и од проценките на партнерите на Полска од балтичките држави, Финска и Романија. Само во изминатата недела, полски и шведски ловци пресретнаа руски авиони над Балтичкото Море три пати. Во исто време, Полска редовно се соочува со масовни кибернапади, обиди за нарушување на работата на критичната инфраструктура и систематско попречување на GPS сигналите. Според полската страна, овие активности потврдуваат дека Кремљ продолжува со политиката на сеопфатна хибридна дестабилизација на регионот. Особено загрижува фактот што Русија има значителен број конфискувани украински дронови кои потенцијално би можеле да се користат за спроведување на вакви провокации.
Можната употреба на украински дронови во операции со „лажно знаме“ има за цел да создаде неизвесност околу вистинскиот извор на заканата, да ја дискредитира Украина и да ги зголеми политичките тензии меѓу сојузниците. Посебна опасност е можноста за лансирање дронови од територијата на Калининградската област или Белорусија, што ѝ овозможува на Русија да го нападне источниот крило на НАТО од минимално растојание и значително го скратува времето на реакција на системот за воздушна одбрана.
Предупредувањата издадени од раководството на Полска, балтичките држави, Финска и Романија покажуваат единствена проценка на ризикот и ја потврдуваат подготвеноста на Алијансата за колективен одговор на ваквите предизвици. Во исто време, ефикасното одвраќање од понатамошна ескалација бара премин од политички изјави кон практични механизми на дејствување. Ова подразбира дефинирање на јасни „црвени линии“, воспоставување процедури за безусловно соборување на неидентификувани дронови во одредени области на одговорност и оперативно воведување санкции како одговор на хибридни напади.
Употребата на запленети украински беспилотни летала му овозможува на Кремљ истовремено да постигне неколку стратешки цели. Прво, создавање информативни основи за обвинување на Киев за наводни „ненамерни напади“ или други инциденти на територијата на сојузничките држави. Второ, поткопување на меѓународната доверба во Украина и слабеење на политичката поддршка за Киев меѓу неговите партнери. Трето, продлабочување на несогласувањата во рамките на евроатлантската заедница преку манипулирање со потеклото на заканата.
Во исто време, Русија продолжува со практиката на систематски провокации во воздушниот простор на балтичкиот регион. Редовните опасни маневри од страна на руската авијација имаат за цел постепено да го намалат нивото на подготвеност за одговор на НАТО и да создадат перцепција дека постојаните инциденти се „новата нормалност“. Таквата стратегија ги исцрпува ресурсите на сојузниците, ја намалува будноста на воено-политичкото раководство и создава услови за пообемни операции во време кога вниманието на партнерите е максимално расеано.
Комплексот на руски хибридни активности, кој вклучува диверзии, сајбер напади, нарушување на функционирањето на критичната инфраструктура, масовно нарушување на сателитската навигација и нарушување на воздушниот простор, свесно го одржува Кремљ под прагот на отворен воен конфликт. Сепак, ваквите активности континуирано ги осиромашуваат одбранбените капацитети на сојузниците, предизвикуваат економска штета на транспортниот, енергетскиот и воздухопловниот сектор и ги тестираат границите на политичката решителност на Западот. Во случај на масовна примена на овие инструменти, тие би можеле да предизвикаат долгорочни нарушувања во функционирањето на критичните системи, сериозно да ги дестабилизираат економиите на поединечните земји од Европската Унија и да ја загрозат безбедноста на милиони европски граѓани без формално започнување на војна.
Заедно со сценаријата засновани на употреба на сила, Кремљ ги интензивира и информативните и психолошките операции. Според медиумите, во полскиот сегмент на социјалните мрежи е откриена мрежа од сметки кои, користејќи технологии за вештачка интелигенција, ги претставувале генерираните ликови како членови на полските вооружени сили и ширеле антиукраински, антиевропски и антивладини наративи.
Платформата за проверка на факти „Демагог“ откри обемна кампања за дезинформации во полскиот информативен простор што ги опфаќа YouTube, TikTok, Facebook и Instagram. Како дел од оваа операција, видео содржини во форма на псевдо-интервјуа, во кои ликовите создадени со генеративна вештачка интелигенција биле претставени како полски војници, биле дистрибуирани преку мрежата на сметки на Głos polskich żołęczy, Głos wojska и Polska defensywa. Содржината имала за цел да ја дискредитира Украина, Европската Унија и полската влада, да поттикне меѓуетнички тензии преку манипулации со трагедијата во Волин, како и да шири лажни тврдења за криминалитет меѓу украинските бегалци.
Истражувањето на платформата „Демагог“ покажа квалитативно нова фаза во развојот на информациските операции на Кремљ, во која генеративната вештачка интелигенција и Deepfake технологиите станаа клучни инструменти за производство и масовно ширење на дезинформации. Кремљ воспостави широк систем на интернет ресурси на полски јазик, блогови и координирани мрежи на ботови, што овозможува прикривање на руското потекло на информациските напади и значително го попречува функционирањето на традиционалните механизми за проверка на факти.
Долго време, полскиот информациски простор го користеше Русија како полигон за тестирање на комбинирани операции на влијание што подоцна можат да се прошират на други земји од Европската Унија. Комбинацијата на генеративна вештачка интелигенција, алгоритамска промоција на содржини на дигитални платформи и манипулативна употреба на историски трауми и социоекономски проблеми му овозможува на Кремљ да обликува сложени деструктивни наративи насочени кон поткопување на единството на Западот во поддршка на Украина.
Стратешката цел на Москва не е само да шири антиукраински чувства, туку и систематски да го поткопа полско-украинското партнерство. Употребата на вештачки создадени „полски војници“, која истовремено ги искористува историските контроверзии и шири дезинформации за украинските бегалци, има за цел да создаде впечаток на широка општествена поддршка за антиукраински ставови. Овој ефект е дополнително засилен со координирани мрежи на тролови кои создаваат лажен впечаток за доминацијата на таквите ставови во полското општество.
Специјална цел на ваквите операции остануваат социјално ранливите групи на население, првенствено млади луѓе од економски загрозени подрачја. Високото ниво на ширење на дезинформации во комбинација со недоволна дигитална писменост создава поволни услови за манипулација со јавното мислење, поттикнува антивладини и антиимигрантски чувства и придонесува за раст на евроскептицизмот.
Масовната примена на Deepfake технологиите и генеративната вештачка интелигенција ја покажа ранливоста на постојните механизми за сузбивање на информациските операции. Бавниот одговор на дигиталните платформи, недостатокот на системски процедури за откривање на содржина генерирана од вештачка интелигенција и недоволната меѓуинституционална координација создаваат критичен „прозорец на можности“ за понатамошни руски информациски напади. Во такви околности, приоритетните мерки треба да вклучуваат задолжително обележување на содржината создадена со употреба на вештачка интелигенција, зајакнување на одговорноста на дигиталните платформи за ширење манипулативни материјали и продлабочување на координацијата меѓу земјите од Европската Унија и НАТО во областа на справувањето со современите хибридни закани.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
