Нубаја Гарсија вечерва на Долни Сарај: Зошто е едно од најголемите имиња на новиот лондонски џез

Нубаја Гарсија вечерва, 15 август, во 21:30 часот ќе настапи на Долни Сарај во Охрид, носејќи звук од една од највозбудливите генерации што британскиот џез ја создаде во последната деценија. Лондонската саксофонистка и композиторка не доаѓа само како уште едно меѓународно име во фестивалската програма, туку како музичарка која стана еден од симболите на современата британска џез сцена.

Пред нејзиниот концерт, во 20 часот на истата сцена ќе настапи Питер Сомуа со својот состав. Но, настапот на Гарсија има посебна тежина бидејќи во Охрид доаѓа авторка чија музика во последните години излезе далеку надвор од тесните жанровски граници на џезот. Со неа на Долни Сарај се најавени Лајл Бартон на клавијатури, Макс Лутерт на контрабас и Сем Џонс на тапани.

Нубаја Гарсија е родена и израсната во Лондон, во средина во која карипското музичко наследство, класичната музика и повеќе различни урбани жанрови постојано се пресекувале. Нејзината мајка е од Гвајана, а татко ѝ има тринидадско потекло. Саксофонот почнала да го изучува како дете, а подоцна поминала и низ Tomorrow’s Warriors, влијателната лондонска програма од која произлегоа значаен број музичари што ја обликуваа новата британска џез генерација.

Токму тој круг е важен за разбирање на нејзината музика. Tomorrow’s Warriors во изминатите години помогна во развојот на музичари како Мозес Бојд, Шабака Хачингс, Ezra Collective, Каси Киноши и самата Гарсија. Наместо сцена изградена околу еден доминантен бенд или автор, во Лондон се создаде мрежа на музичари кои свират едни со други, формираат нови состави и слободно се движат меѓу џез, афробит, електронска музика, хип хоп, реге и клубска култура.

Гарсија беше дел и од Nérija, женскиот џез колектив кој стана значаен дел од таа сцена, како и од Maisha, состав поврзан со новиот бран британски спиритуален џез. Таа се појави и на влијателната компилација „We Out Here“, проект кој на пошироката публика ѝ претстави генерација лондонски музичари што веќе создаваше сопствен музички јазик.

Звукот на Нубаја Гарсија најлесно може да се препознае по топлиот и моќен тон на тенор саксофонот, но многу потешко е да се смести во една жанровска категорија.

Во нејзината музика има класичен и спиритуален џез, но и дуб, реге, соул, ритам и блуз, broken beat и влијанија од африканската и карипската музика. Самата нејзина дискографска куќа Concord го опишува нејзиниот пристап како спој во кој џезот се среќава со класична музика, дуб, R&B и современи ритми.

Тоа особено се слушаше на нејзиниот прв голем студиски албум „Source“ од 2020 година. Наместо џезот да го третира како затворена традиција, Гарсија го постави саксофонот врз ритми и текстури кои можат да потсетуваат и на лондонски клуб, на карипски sound system или на класичен квартет.

„Source“ ја внесе и меѓу најзабележаните британски автори надвор од џез круговите. Албумот во 2021 година беше номиниран за Mercury Prize, едно од најважните признанија за британската и ирската музичка продукција. На истата листа беа и Arlo Parks, Floating Points со Pharoah Sanders и London Symphony Orchestra, Laura Mvula, Mogwai и Wolf Alice.

Неколку години претходно Гарсија веќе беше прогласена за Breakthrough Act на Jazz FM Awards, а DownBeat подоцна ја вброи меѓу 25 музичари за кои магазинот процени дека ќе помагаат во обликувањето на џезот во децениите што следуваат.

„Odyssey“ покажа колку далеку може да оди нејзиниот звук

Следниот голем чекор беше „Odyssey“, албумот објавен во 2024 година. Гарсија таму ја прошири музиката со оркестарски аранжмани и уште посилно ги спои џезот, R&B, дубот и broken beat ритмите. На албумот гостуваат и Есперанса Спалдинг и Џорџија Ен Мулдроу, а дел од гудачките делници ги изведуваат музичари од Chineke! Orchestra.

Ако „Source“ го претстави нејзиниот музички идентитет пред поширока публика, „Odyssey“ покажа поголема композиторска амбиција. Наместо саксофонот постојано да биде во центарот, Гарсија гради поголеми звучни пространства во кои оркестарските делници, ритамот и импровизацијата функционираат како една целина. Pitchfork го опиша албумот како пооркестарски и посложен чекор во однос на „Source“, со задржани траги од дуб, хип хоп и drum and bass.

Во интервју за Financial Times, Гарсија зборуваше и за музиката со која растела во Камден. Во домот слушала класична музика, но нејзиниот звучен свет подоцна се проширил со дуб, реге, фанк, соул и кубанска музика. Токму таквата широчина објаснува зошто нејзиниот саксофон може да звучи традиционално џезерски во еден момент, а веќе во следниот да биде дел од ритам што многу повеќе потсетува на современа лондонска клубска сцена.

Вредноста на вечерашниот концерт на Долни Сарај не е само во меѓународната биографија на Гарсија. Во Охрид пристигнува музичарка која е дел од генерација што помогна британскиот џез повторно да стане релевантен и за публика која не се идентификува како традиционална џез публика.

Тоа е генерацијата околу Tomorrow’s Warriors, Jazz re и бројните лондонски колективи во кои музичарите ја задржаа импровизацијата како суштина на џезот, но ја поврзаа со музиката што реално се слуша во современиот Лондон. Гарсија е едно од имињата преку кои таа сцена доби меѓународна видливост.

Нејзиниот концерт во Охрид затоа нуди ретка можност во живо да се слушне не само истакнат саксофонист, туку и актуелен звук на една сцена која веќе остави силна трага врз европскиот џез. На камената сцена на Долни Сарај во 21:30 часот, тој звук ќе дојде во форма на квартет, со саксофонот на Гарсија во центарот, но со музика во која ритамот, просторот и колективната импровизација се еднакво важни.