Skip to content
Децата сè почесто разговараат со вештачка интелигенција не само за училишните задачи, туку и за своите чувства, стравови и лични проблеми. За дел од нив, ChatGPT станува соговорник на кој можат да му постават прашања што не сакаат да ги споделат со родителите или пријателите. Но, колку родителите навистина знаат за овие разговори и дали системите што ги користат нивните деца се доволно безбедни?
Ново истражување на американската организација Common Sense Media, објавено во јуни 2026 година, покажува дека 86 проценти од испитаните деца на возраст од 9 до 17 години користат вештачка интелигенција. Повеќе од една третина разговарале со AI за своите чувства или лични проблеми, а меѓу децата што ја користеле за такви разговори, секое четврто понекогаш чувствува дека вештачката интелигенција го разбира подобро од повеќето луѓе.
Истовремено, повеќе од 40 проценти од децата изјавиле дека никогаш не разговарале со родителите за безбедноста при користењето вештачка интелигенција.
Иако податоците се од САД, тие отвораат прашање што е важно и за Македонија: дали родителите знаат со кого, за што и колку често разговараат нивните деца на интернет?
ChatGPT може да одговори на сè, но не може да замени човек
За разлика од класичните интернет-пребарувачи, ChatGPT и сличните системи овозможуваат разговор што може да трае со часови. Тие одговараат на прашања, го приспособуваат начинот на комуникација и можат да создадат впечаток дека го разбираат корисникот.
За дете што се чувствува осамено, има проблем во училиште или се срами да постави одредено прашање, ваквата комуникација може да изгледа полесна од разговор со возрасен.
Проблемот не е во самото поставување прашања, туку во можноста детето да почне да ги доживува одговорите како лична поддршка од некој што навистина го познава и разбира. ChatGPT може да генерира сочувствителни одговори, но нема човечко искуство, не ја познава целосната животна ситуација на детето и не може да ја преземе одговорноста што ја имаат родителите, наставниците или стручните лица.
Нови тестирања откриваат пропусти во заштитата на тинејџерите
На 7 октомври 2026 година, Common Sense Media објави нова проценка на безбедноста на ChatGPT за тинејџери. Организацијата тестирала повеќе од 4.000 прашања и пораки за да утврди како системот реагира на чувствителни ситуации и колку се ефикасни механизмите за родителска контрола.
Според истражувачите, тестирањето покажало дека во одредени разговори поврзани со самоповредување, самоубиствени мисли и нарушувања во исхраната, родителите не добивале предупредувања, иако профилите на тинејџерите биле поврзани со нивните сметки.
Организацијата оценила дека заштитните механизми не функционираат доволно доследно за да обезбедат сигурна заштита во сите ризични ситуации.
OpenAI, компанијата што го развива ChatGPT, оспорила дел од заклучоците, наведувајќи дека одредени тестирања биле спроведени пред целосното активирање на родителските контроли. Компанијата истакнала дека продолжува да ги подобрува механизмите за заштита на помладите корисници.
Наодите не значат дека секој разговор со ChatGPT е опасен, туку дека присуството на родителски контроли само по себе не е гаранција дека секоја чувствителна ситуација ќе биде препознаена.
Родителите знаат колку време децата поминуваат на телефон, но не секогаш што прават
Досега разговорите за безбедноста на децата на интернет најчесто се однесуваа на социјалните мрежи, непознатите лица, несоодветните содржини и времето поминато пред екран.
Вештачката интелигенција отвора поинаков предизвик. Детето не мора да комуницира со непознат човек за да добие несоодветен совет, погрешна информација или одговор што може да влијае врз неговото однесување.
Дополнителен проблем е што разговорите со AI често изгледаат приватни. Детето може да споделува информации за своето здравје, семејство, училиште или лични односи, без целосно да разбира како се обработуваат тие податоци.
Тоа не значи дека родителите треба да го контролираат секој разговор. Но, важно е децата да разберат дека вештачката интелигенција не е човек, дека нејзините одговори можат да бидат погрешни и дека личните информации треба внимателно да се споделуваат.
Дали македонските училишта се подготвени за оваа промена?
Во Македонија сè уште недостигаат јавно достапни, сеопфатни истражувања што би покажале колку деца користат ChatGPT и слични алатки за лични разговори, а не само за учење.
Сепак, прашањето за дигиталната писменост веќе не може да се сведе само на препознавање лажни вести или заштита на профилите на социјалните мрежи. Децата треба да научат и како функционираат AI-системите, зошто можат да дадат убедлив, но неточен одговор и кога треба да побараат помош од вистинска личност.
Вештачката интелигенција може да биде корисна во образованието, да помогне во учење јазици, разбирање сложени лекции и развивање нови вештини. Но, користењето за учење и доверувањето лични проблеми не се иста работа.
Најважниот разговор е оној што родителите сè уште не го започнале
Наместо првото прашање да биде колку време детето поминало на телефон, можеби поважно е да се праша за што го користело ChatGPT, какви одговори добило и дали некогаш побарало совет за нешто што го загрижува.
Забраните сами по себе тешко можат да го спречат користењето на технологија што веќе е дел од секојдневието. Многу поважно е децата да имаат доверба дека можат да разговараат со родителите без страв од казна или осуда.
Генерацијата што расте денес ќе живее со вештачка интелигенција како составен дел од образованието, работата и комуникацијата. Затоа предизвикот не е да се научат децата да живеат без ChatGPT, туку да знаат кога можат да го користат како алатка, а кога им е потребен човек.
И можеби токму тука се наоѓа најважното прашање за родителите: дали нивните деца знаат дека за работите што најмногу ги загрижуваат можат да разговараат и со нив?
