Skip to content
Меѓународната вселенска станица, еден од најголемите инженерски проекти во историјата и објект чија изградба се проценува на повеќе од 100 милијарди долари, се приближува кон крајот на својот работен век. Планот на NASA и меѓународните партнери е по 2030 година станицата контролирано да биде симната од орбитата и нејзините остатоци да завршат во ненаселен дел од јужниот Пацифик.
Станицата орбитира на височина од околу 400 километри, но и таму постои мала количина атмосфера која постепено ја забавува. Без периодични корекции на орбитата, таа со текот на времето би почнала неконтролирано да се приближува кон Земјата.
Токму големината на ISS го прави таквото сценарио неприфатливо. При влегувањето во атмосферата најголем дел од конструкцијата ќе изгори или ќе испари, но NASA очекува делови од масивната носечка структура и други компоненти отпорни на високи температури да го преживеат падот. Неконтролирано враќање би значело дека не може прецизно да се предвиди каде ќе завршат тие остатоци.
Затоа станицата ќе биде намерно насочена кон океан.
NASA во 2024 година ја избра SpaceX да го изгради американското возило за деорбитирање, U.S. Deorbit Vehicle, кое ќе ја изведе последната и најважна фаза од операцијата. Договорот е со вредност до 843 милиони долари.
Леталото ќе биде базирано на технологијата на Dragon, но значително модифицирано за да може да управува со структура тешка стотици тони. Неговата задача нема да биде едноставно да ја „турне“ станицата кон Земјата, туку прецизно да ја насочи во однапред пресметана траекторија.
Планот предвидува ISS прво постепено да ја намалува височината на орбитата. Последната екипа ќе ја напушти станицата, а потоа возилото за деорбитирање ќе ги изведе финалните маневри со кои комплексот ќе биде насочен кон ненаселен дел од Пацификот. NASA проценува дека распаѓањето ќе се одвива во неколку фази – прво ќе се одвојуваат соларните панели и радијаторите, потоа модулите и носечката конструкција.
Областа во јужниот Пацифик одамна се користи за контролирано отстранување на големи вселенски објекти. Во истиот поширок регион во 2001 година беше насочена и руската вселенска станица „Мир“.
ISS е значително поголема. Главната конструкција е долга околу 109 метри, а целата станица има маса од приближно 420 тони. Во нејзината изградба и работа со децении учествуваат САД, Русија, Европа, Јапонија и Канада.
Првите делови беа лансирани во 1998 година, а од ноември 2000 година на станицата непрекинато живеат луѓе. За повеќе од четврт век таа стана лабораторија за истражувања во микрогравитација, медицина, биологија, физика и технологии потребни за идните мисии кон Месечината и Марс.
Сепак, 2030 година не е апсолутно фиксен датум за нејзиниот крај. NASA во август годинава потврди дека САД, Канада, Јапонија и европските партнери планираат операции до 2030 година, а и Русија сега планира да го продолжи работењето на својот сегмент до истата година. Точниот момент на деорбитирање ќе зависи од техничката состојба на станицата, подготвеноста на возилото на SpaceX и развојот на комерцијалните замени во ниската орбита.
Кога ISS конечно ќе тргне кон Земјата, тоа ќе биде крај на една од најдолгите меѓународни научни мисии во историјата – и контролирано уништување на веројатно најскапиот единечен објект што човештвото некогаш го изградило.
