Skip to content
Настаните од Упадот во Собранието на Македонија на 27 април 2017 остануваат една од најдлабоките политички рани во поновата историја на државата, со последици што и денес ја обликуваат политичката сцена и јавниот дискурс.
Насилство во срцето на демократијата
На 27 април 2017 година, околу неколку стотини демонстранти насилно влегоа во Собранието, откако парламентарното мнозинство го избра Талат Џафери за претседател на законодавниот дом.
Демонстрантите, некои од нив маскирани, дел од движењето „За заедничка Македонија“, но и лица поврзани со структури блиски до ВМРО-ДПМНЕ, пробија полициски кордон и физички нападнаа пратеници, новинари и службени лица.
Во насилството беа повредени над 100 лица, меѓу кои и тогашниот лидер на СДСМ Зоран Заев, кој беше сниман со крвава глава во собраниските ходници.
Ноќта, 70 граѓани, 22 полицајци и тројца пратеници побарале лекарска помош во болниците во Скопје.
Меѓународната заедница го осуди настанот како директен напад врз демократијата, нагласувајќи дека насилството во парламентот е неприфатливо и барајќи одговорност од организаторите.
Политичка позадина: криза, транзиција и отпор
Упадот не беше изолиран инцидент, туку кулминација на длабока политичка криза што траеше од 2015 година, поврзана со обвинувања за корупција и злоупотреба на власта за време на владеењето на Никола Груевски.
По парламентарните избори во 2016 година, ВМРО-ДПМНЕ не успеа да формира влада, а новото парламентарно мнозинство предводено од СДСМ беше блокирано со месеци.
На протестите што ги организираше ВМРО-ДПМНЕ за да го спречи неизбежното – предавањето на мандатот за формирање влада на СДСМ, Никола Груевски ги повикуваше граѓаните да не го сведочат „педавството“ по папучи и дома пред телевизорите, а една од најгласните пратенички на неговата партија Валентина Божиновска повикуваше на искуствата на „Ноќта на долгите ножеви“ од германската историја. Овие повици беа предвесници на настаните што следуваа на 27 април.
Изборот на Џафери како претседател на Собранието беше точката на ескалација, што дел од јавноста и протестното движење ја искористија како повод за насилна реакција.
Судска разрешница и политички контроверзии
По настаните, институциите покренаа обемна истрага. Десетици лица беа обвинети за „терористичко загрозување на уставниот поредок“, меѓу нив и поранешни функционери и пратеници.
Во 2021 година беа изречени затворски казни за дел од организаторите, вклучително и поранешни високи функционери, но процесот беше обележан со политички тензии и обвинувања за селективна правда.
Дополнителни бранувања предизвика законот за амнестија од 2018 година, со кој дел од обвинетите беа ослободени од одговорност. Дел од јавноста и аналитичарите го оценија тоа како политички компромис и обид за помирување, додека други го видоа како поткопување на правдата.
„Ниту амнестија, ниту амнезија“
Анализите во јавниот простор, вклучително и оние на Рацин.мк досега, ја нагласуваа опасноста од „колективна амнезија“ – односно заборавање на политичката одговорност за насилството.
Тезата дека „не смее да има ниту амнестија, ниту амнезија“ се темели на аргументот дека без целосно расчистување на настаните, ризикот од повторување на слични кризи останува реален. Во тие анализи, 27 април се опишува како обид за насилно спречување на мирна транзиција на власта, преседан кој го доведе во прашање демократскиот капацитет на институциите.
Наследството на 27 април
Денес, повеќе години подоцна, 27 април останува симбол на политичката поларизација во Македонија. За едни тоа останува организиран напад врз уставниот поредок. За други контроверзен настан со недоразјаснети аспекти и селективна правда.
Но, фактите остануваат: насилството влезе во парламентот, институциите беа ставени на тест, а општеството кое беше длабоко поделено, на 28 април поделеноста беше уште подлабока.
Прашањето што и натаму стои е дали Македонија ја научи лекцијата од 27 април – или сè уште живее со неговите последици.