Skip to content
Македонските граѓани кои немаат политичко или финансиско влијание сè потешко остваруваат навремена и непристрасна судска заштита, констатира Институтот за европска политика (ЕПИ) во најновиот „Извештај во сенка за Поглавје 23“. Документот што детално ги скенира состојбите во правосудството, борбата против корупцијата и заштитата на темелните права, посочува дека законските реформи на хартија не донесоа олеснување во секојдневниот пристап до институциите за обичниот човек.
Како што директно се наведува во наодите на ЕПИ, системските слабости најмногу ги погодуваат оние со просечни или скромни примања:
„Правдата останува бавна, финансиски исцрпувачка и тешко достапна за граѓаните без општествена или политичка моќ, при што неефикасноста на постапките и впечатокот за селективен пристап директно ја уриваат довербата во правниот поредок.“
За семејниот буџет, ваквите состојби значат повеќегодишна финансиска неизвесност. Од ЕПИ нагласуваат дека основните имотно-правни спорови, постапките за работнички права или тужбите за надомест на штета редовно се развлекуваат низ судските инстанци. Секое одложено рочиште генерира нови издатоци за адвокати, судски такси и вештачења, што често ги принудува граѓаните да се откажат од постапката уште пред да стигнат до правосилна одлука.
Во извештајот на ЕПИ посебен акцент се става на перцепцијата за двојни стандарди при процесирањето на судските и прекршочните предмети. Авторките забележуваат дека додека извршните налози за комунални сметки, сообраќајни прекршоци и локални давачки врз обичните семејства се спроведуваат брзо и ригорозно, постапките поврзани со злоупотреба на службена должност или комплексни коруптивни дејствија бележат бавен тек и често се соочуваат со ризик од застарување.
ЕПИ нотира дека ваквиот пристап испраќа порака за правна несигурност и ја зголемува скептичноста кај населението. Недоволната транспарентност во одлучувањето на судските и обвинителските органи, според анализата, останува пречка за градење независен систем што еднакво ги штити сите слоеви на општеството.
Анализата на Институтот за европска политика утврдува слабости и во делот на темелните човекови права, со посебен фокус на работните односи и социјалната сигурност. Иако националната законска регулатива номинално предвидува заштита од незаконски откази, неисплатени плати, дискриминација и мобинг на работното место, ЕПИ утврдува дека механизмите за институционален надзор преку трудовиот инспекторат и судовите делуваат премногу бавно.
Работниците кои останале без егзистенција често чекаат предолго на судска рехабилитација, со што правдата ја губи својата практична смисла. Извештајот подвлекува дека без функционални и достапни заштитни механизми, граѓаните на пазарот на труд остануваат во подредена и небезбедна положба.
Како излез од ваквиот институционален ќор-сокак, ЕПИ препорачува конкретни системски мерки за заштита на правата на странките. Извештајот потенцира итно воведување целосна дигитализација на судските процеси за намалување на трошоците, ограничување на практиките на неосновано одложување на рочиштата и воведување строги правила за одговорност при пробивање на разумните рокови.
Според заклучоците на ЕПИ, исполнувањето на стандардите во кластерот Темели предвиден во преговорите со Европската Унија нема да има резултат ако реформите останат заглавени во стратешки документи. Вистинскиот напредок мора директно да се преслика на шалтерите и во судските сали преку достапни, евтини и предвидливи постапки за секој граѓанин.
