Skip to content
Руски оперативци поврзани со воената разузнавачка служба ГРУ организирале тренинг камп во Србија каде што молдавски граѓани биле обучени да пробиваат полициски кордони, да предизвикуваат немири и да палат згради. Ова е дел од голема руска операција за мешање во политичкиот живот и изборите во Молдавија, открива истрагата на „Њујорк тајмс“.
Според публикацијата, кампот работел во летото 2025 година во одморалиште комплекс во оддалечен дел од западна Србија. На прв поглед, програмата изгледала како летен камп со скари, одбојка на плажа и спа-центар, но учесниците, исто така, поминале обука со автоматски пушки, носеле панцири и вежбале како да ги надминат полициските кордони и да предизвикуваат пожари.
Информацијата била потврдена за американскиот весник од претставници на разузнавачките служби на три земји. Според нив, целта била да се создаде група дисциплинирани луѓе способни да бидат искористени за мешање во изборниот процес и да предизвикаат хаос.
Целта била Молдавија, за која западните разузнавачки претставници велат дека е особено важна во стратегијата на Кремљ. Покрај кампот во Србија, слични програми биле организирани и во Босна и во близина на Москва.
Од Србија до Москва
Учесниците во кампот во Србија, од кои повеќето беа молдавски државјани, добија 400 долари за курс што траеше помеѓу три и четири дена, според високиот молдавски обвинител, Сергиу Зама.
Видеата запленети од телефоните на учесниците и анализирани од молдавските власти покажаа мажи во камуфлажни и панцири како тренираат со автоматски пушки.
Според „Њујорк тајмс“, повеќе од 100 млади Молдавци биле обучени во камп во близина на Москва за изработка и употреба на запаливи направи и импровизирани експлозивни направи, како и за летање со дронови дизајнирани да носат експлозиви или да предизвикуваат пожари.
Двајца западни разузнавачки претставници изјавија за публикацијата дека обуката била надгледувана од ГРУ.
Имало и камп за обука во Босна. Во октомври 2024 година, тројца од неговите учесници биле уапсени по враќањето во Молдавија. Според обвинителството, тие носеле компоненти за дронови, вклучувајќи фрлачи на гранати, како и упатство за изработка на рачно изработено оружје за терористички акти.
Еден од учесниците во босанскиот камп подоцна сведочеше дека кога одбил да учествува во обуката, руски инструктор го удрил во лицето и му скршил заб.
Стотици милиони за влијание и купување гласови
Истрагата, исто така, опишува систем за политичко влијание од голем обем, управуван од молдавско-израелскиот олигарх Илан Шор, кој е со седиште во Русија.
Според документите што ги прегледал „Њујорк тајмс“, повеќе од 150.000 Молдавци биле регрутирани во неговата мрежа.
240 различни чет-ботови биле создадени преку Телеграм за регрутирање и координирање на учесниците. Системот бил организиран во неколку слоеви, со над 35.000 луѓе означени како „активисти“ и околу 1.200 кои дејствувале како локални координатори.
Протечените документи покажуваат исплати во вкупен износ од речиси 20 милиони долари на 38.000 активисти во четирите месеци пред референдумот во 2024 година за европската иднина на Молдавија.
За возврат, учесниците објавија содржина против претседателката Маја Санду, владејачката партија ПАС и европската интеграција, како и учество во однапред организирани протести.
Службениците на западните разузнавачки служби велат дека Шор работи под контрола на Сергеј Кириенко, висок функционер во администрацијата на рускиот претседател Владимир Путин, одговорен за земјите што Москва ги смета за дел од својата сфера на влијание.
Свештеници беа вклучени и во кампањата
„Њујорк тајмс“ тврди дека стотици православни свештеници од Молдавија беа вклучени и во руската операција.
Од летото 2024 година, тие патуваат во Русија, каде што посетуваат православни светилишта и се среќаваат со црковни водачи.
Пред да се вратат во Молдавија, некои од нив потпишаа договори и добија банкарски картички од руската Промсвјазбанк, која е поврзана со руското Министерство за одбрана.
Според молдавските власти, во замена за околу 1.000 долари, од свештениците се очекуваше да ги убедат верниците да се спротивстават на европската интеграција на земјата и на прозападните политики на владата.
Обид за хаос на денот на изборите
Според истрагата, руската операција кулминирала за време на парламентарните избори на 28 септември 2025 година.
Активистите обучени во Србија биле подготвени да предизвикаат немири во Кишињев и други градови. Некои од нив носеле жолти и сини ленти за да се идентификуваат меѓусебно во толпата, додека други имале запаливи направи, изјави молдавскиот обвинител Сергиу Зама.
Паралелно, руските хакери успеале да навлезат во системите на Централната изборна комисија на Молдавија и да преземат контрола врз илјадници приватни рутери, изјави висок молдавски функционер.
Во неделите пред гласањето, полицијата извршила рации на стотици адреси и уапсил луѓе кои учествувале во камповите за обука или добиле средства според шемата на Шор.
Со помош на западните партнери, молдавските специјалисти за сајбер безбедност успеаја да ги ограничат нападите. Имаше протести, но немаше сериозно насилство.
Партијата на Маја Санду победи на изборите со нешто повеќе од 50% од гласовите, а поддршката од молдавската дијаспора одигра одлучувачка улога.
Молдавија како стратешка цел
Западните разузнавачки претставници, цитирани од Њујорк Тајмс, тврдат дека Молдавија е меѓу најважните цели на Кремљ по Украина.
Според нив, Москва ја гледа земјата како потенцијална отскочна даска за притисок и врз Украина и врз Европската Унија.
Советникот за национална безбедност и одбрана на молдавскиот претседател, Станислав Секрие, вели дека Русија сака да ја користи Молдавија како лансирна рампа за непријателски дејствија против Украина и ЕУ, и затоа инвестирала невидени ресурси во последните години.
Кремљ ги негира обвинувањата. Портпаролот на рускиот претседател, Дмитриј Песков, изјави за Њујорк Тајмс дека обвинувањата за руско мешање се лажни и неосновани.
Според молдавските власти, притисокот не е завршен. Во последните месеци, руските напади врз украинската енергетска инфраструктура во близина на границата, исто така, влијаеја на Молдавија, вклучително и на снабдувањето со електрична енергија на земјата.
„Ја добивме битката, но не и војната“, сумираше Михаи Лупашку, директор на Молдавската агенција за кибербезбедност.
