Skip to content
Тестовите во Германија покажуваат дека децата и тинејџерите се контаминирани со забранети пластификатори, предупредува Дојче Веле.
Пластификатор е општ термин за цела низа хемикалии што се додаваат на материјали, обично пластика и гума, за да ги направат помеки и пофлексибилни. Тие се наоѓаат во безброј секојдневни предмети како што се пластични завеси за туширање, транспарентни фолии, ПВЦ мантили или флексибилни црева и изолација за домашни инсталации.
Пластификаторите, понекогаш наречени фталати, се наоѓаат и во козметиката, како што се лакови за нокти, лосиони и шампони. Тука тие дејствуваат како стабилизатори кои ја одржуваат конзистентноста на производот или помагаат да се направи поотпорен на вода или да трае подолго.
Употребата на одредени пластификатори е забранета или строго ограничена во региони како што се ЕУ, САД, Канада и Јапонија поради нивните потенцијално штетни ефекти врз здравјето на луѓето или животната средина. Сепак, тие сè уште се широко користени во други делови од светот.
Иако ограничувањата се особено строги кога станува збор за детски играчки, германските истражувачи регистрирале невообичаено високи нивоа на високо регулиран пластификатор кај мали деца во последниве години.
Производот на распаѓање на пластификаторот моно-n-хексил фталат (MnHexP) беше откриен во 92% од примероците од урина од 259 деца и адолесценти тестирани во текот на пролетта и летото 2025 година низ цела Германија.
Во првичната истрага во 2024 година, истиот производ беше пронајден во речиси две третини од примероците од урина од 250 деца на возраст од две до шест години во западната покраина Северна Рајна-Вестфалија – десеткратно зголемување во однос на три години претходно.
Национална студија спроведена во тоа време од страна на UBA (Германска федерална агенција за заштита на животната средина) веќе ја пронајде оваа хемикалија кај околу една третина од возрасната популација.
„Врз основа на резултатите од последните години, не бевме изненадени од присуството на MnHexP во примероците од урина на деца и адолесценти“, рече Дирк Меснер, раководител на UBA, кон средината на февруари. „Сепак, она што нè изненади беше високиот процент на контаминирани примероци, како и повремено многу високи концентрации.“
Во својата истрага од 2024 година, UBA соопшти дека ги идентификувала кремите за сончање како потенцијален извор на пластификатори. Агенцијата додаде дека овој извор е исто така веројатен според најновите податоци од 2025 година, но не се исклучени и други извори.
Како пластификаторите му штетат на здравјето на луѓето?
Марике Колоса-Геринг, токсиколог која работеше во UBA до декември 2025 година, изјави за DW по првата студија дека концентрацијата на производот на разградување MnHexP кај тестираните деца во некои случаи била доволно висока „што не може да се исклучи ризик по здравјето“. Сепак, повеќето од резултатите останале под нивоата што се сметаат за штетни.
MnHexP е потенцијален нуспроизвод што останува во телото откако ќе внесе или апсорбира ди-n-хексил фталат (DnHexP) преку кожата или респираторниот тракт, но може да потекнува и од други извори. Европската агенција за хемикалии го класифицираше DnHexP како „супстанца со многу висок ризик“ уште во 2013 година, а неговата употреба е строго регулирана.
Во својата анализа од 2013 година, Европската агенција за хемикалии откри дека DnHexP е „токсичен за репродукцијата“ кај луѓето и може да има штетно влијание врз плодноста или „да му наштети на нероденото дете“. Ова важи и за нуспроизводот на фталат што се наоѓа во примероците од урина.
Фталатите се група пластификатори кои се користат со години во производството на безброј производи и пакувања. Меѓутоа, кога ќе влезат во човечкото тело, или преку истекување од производите или преку испарување од површините, некои од нив се сметаат за ендокрини нарушувачи – што значи дека можат да се мешаат во жлездите кои произведуваат хормони за регулирање на растот, развојот и репродукцијата.
Некои студии ја поврзаа долготрајната изложеност со низа здравствени проблеми кај децата, вклучувајќи дебелина, дијабетес, висок крвен притисок, проблеми со плодноста и проблеми со нервниот и респираторниот систем. Тестирањето врз животни, исто така, сугерира дека пластификаторите можат да влијаат на ризикот од дијабетес, дебелина и хипертензија.
Дали постојат алтернативи на пластификаторите?
Соочени со овие проблеми, истражувачите го истражуваа потенцијалот на пластификаторите базирани на биолошки материјали. Тие вклучуваат алтернативи направени од растенија како пченица, пченка, ориз и масло од канола.
Сепак, некои од овие алтернативи сè уште не функционираат толку добро како пластификаторите кои се користат со децении или се премногу скапи за производство. Иако нивните здравствени ефекти се помалку сериозни, тие сè уште можат да бидат поврзани со респираторни заболувања и иритација на кожата. Потребни се повеќе истражувања за да се утврди дали овие алтернативи може да имаат последици врз животната средина.
Експертите велат дека еден начин да се избегнат пластификаторите и нивните многубројни недостатоци е да се користат производи за кои производителите гарантираат дека не содржат фталати. Одредени пластични производи се јасно означени како такви, додека замените направени од други материјали – дрвени играчки, стаклени садови, метален прибор за кампување – воопшто не се.
Како да се намали изложеноста на пластификатори?
Проверете ги етикетите: Барајте производи на кои јасно пишува „без фталати“ или „без БПА“.
Изберете природни материјали: Купувајте им на вашите деца дрвени играчки наместо пластика и облека изработена од природни материјали (памук, волна, лен) без дебели гумени принтови.
Стакло и не’рѓосувачки челик наместо пластика: Чувајте храна и пијалоци во стаклени или метални садови. Никогаш не загревајте храна во пластична амбалажа, особено не во микробранова печка.
Внимавајте со козметиката и хемикалиите за домаќинство: Избегнувајте производи со силни вештачки мириси, бидејќи фталатите често се користат токму за фиксирање на мириси, на пример во лосиони за тело или омекнувачи на ткаенини. Ако користите стандардни детергенти за перење и миење садови, користете ја опцијата за дополнително плакнење за да ги намалите хемиските остатоци на материјалите што доаѓаат во контакт со кожата или храната.
Редовно проветрувајте: Фталатите можат да се насоберат во домашната прашина по испарувањето од подовите или мебелот, па затоа честото усисување и проветрување е клучно – особено ако имате (мали) деца.
