Skip to content
Во најновите закани против Иран, американскиот претседател Доналд Трамп споменува помалку позната локација од другите добро познати нуклеарни локации во земјата.
Запрашан за извештаите дека Техеран можеби преместил нуклеарни центрифуги на планината Пијук, Трамп рече дека Америка ќе го погоди подземниот комплекс „многу силно… веројатно многу наскоро“.
Иран тврди дека овој силно утврден комплекс, кој сè уште е во изградба, е наменет да го замени напредниот центрифугален центар за производство и склопување во Натанц, во покраината Исфахан, околу 220 километри јужно од Техеран.
Но, неговата проценета големина, длабочината на неговите тунели и недостатокот на пристап од страна на меѓународните инспектори доведоа до шпекулации дека планината Пијук може да има дополнителна намена за Иран.
А локацијата е поврзана со прашања за неговите залихи на високо збогатен ураниум.
Експлозија го погоди нуклеарниот комплекс Натанц на 2 јули 2020 година.
Иран го нарече чин на „саботажа“, при што разни извештаи го обвинуваат Израел, но Тел Авив никогаш не ја презеде одговорноста.
Неколку месеци подоцна, Али Акбар Салехи, тогашен шеф на Организацијата за атомска енергија на Иран, објави планови за замена на објектот кој ќе биде „помодерен, поголем и посеопфатен“ во блиската планина.
Во есента 2020 година, првите знаци за нова локација почнаа да се појавуваат на планината Коланг Гасла или Пиџук, околу два километри јужно.
Сателитските снимки сега откриваат два пара влезови во тунели, на источната и западната страна од планината, како и пристап или влез на јужната страна.
Со врв на околу 1.608 метри надморска височина, оваа планина може да содржи многу подземни нивоа, според американскиот тинк-тенк Институт за наука и меѓународна безбедност (ИСИС).
Но, без пристап до внатрешни планови, невозможно е да се избројат.
Иран го зајакна безбедносниот пристап до локацијата по 12-дневната војна со Израел и Америка во јуни 2025 година, градејќи ѕид околу речиси целиот комплекс, според Центарот за стратешки и меѓународни студии.
Во февруари 2026 година, сателитските снимки анализирани од оваа експертска група покажаа дека влезовите во тунелите биле зајакнати.
Едно видео покажа нешто што изгледаше како свеж бетон истурен врз областа околу влезот.
Друго ги покажа израмнетите карпи и земја на друг влез во тунелот.
Но, според последната проценка на американската експертска група, комплексот сè уште не изгледа целосно оперативен.
На снимката од 9 јули 2026 година, се чини дека некои влезови се отворени и достапни.
Во меѓувреме, сателитските снимки откриваат малку знаци за реконструкција во Натанц или другите нуклеарни објекти на Иран, во Фордоу и Исфахан, кои беа нападнати од Америка и Израел.
Министерството за надворешни работи на Иран објави на 22 јули дека нема нуклеарна активност на планината Пијук.
Американската експертска група проценува дека локацијата е доволно голема за да смести мала фабрика за збогатување ураниум со напредни центрифуги кои имаат поголем капацитет за сепарација, што значи дека помала машина може да произведе иста количина збогатен ураниум во помал простор.
Но, нема докази дека овие каскади од центрифуги биле инсталирани.
Може да се користи и за заштита на компонентите на центрифугите, чувствителната опрема и материјалите за нуклеарно гориво од напад.
Американските експерти дури сугерираат дека може да содржи активности поврзани со ураниум, кој се користи во нуклеарно оружје.
Но, нема докази ниту за тоа.
И експертите велат дека на сателитските снимки им недостасуваат карактеристики што обично се поврзуваат со изградбата на нуклеарни реактори, како што се кули за ладење, базен за потрошено гориво и голема мрежа за водоснабдување.
Сепак, главната пречка за утврдување на намената на локацијата е тоа што Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ) сè уште не добила пристап до комплексот, а Иран не дал информации за неговиот дизајн.
Во март, генералниот директор на МААЕ, Рафаел Гроси, рече дека на инспекторите треба да им се даде пристап, со оглед на изјавите на Иран за можната нуклеарна употреба на локацијата.
Иран тврди дека пристапот е непотребен сè додека нуклеарниот материјал не пристигне во објектот.
„Треба веќе да бидеме таму“, изјави Гроси за Би-Би-Си.
Најновата проценка на МААЕ е дека Иран имал 440,9 килограми ураниум збогатен до 60 проценти – мал чекор од 90-те проценти потребни за оружје – на 13 јуни 2025 година, првиот ден од 12-дневната војна, кога инспекторите го изгубиле пристапот.
Во тоа време, МААЕ знаела дека поголемиот дел од иранскиот збогатен ураниум до 60 проценти е произведен во Фордоу и Натанц, но дека не мора да биде складиран таму.
Нуклеарните постројки во Исфахан би можеле да содржат и нуклеарен материјал, сугерира агенцијата.
А во 2026 година, Гроси рече дека веројатно имало повеќе од 200 килограми останати во подземниот комплекс таму.
Под овие околности, планината Пијук станала место на чести шпекулации, но ниту еден официјален извештај на МААЕ, објавен разузнавачки документ или проверливи снимки не ја поддржуваат теоријата.
САД ја нападнаа иранската нуклеарна централа Фордов со разбивачот на бункери GBU-57, бомба од 13,6 тони дизајнирана да пробие цели слоеви на почва, карпи и армиран бетон пред да детонира.
Но, успехот на таков напад зависи од видот на карпата, длабочината на комплексот и аголот на ударот.
Овој напад следеше по неколку години американско и израелско собирање информации за локацијата на Фордов.
По нападот во јуни 2025 година, Трамп тврдеше дека нуклеарните објекти на Иран се уништени и дека тие нема да можат да изградат нуклеарна бомба долго време.
Неколку дена подоцна, тогашниот врховен лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, тврдеше дека нападите на САД врз нуклеарните објекти не постигнале многу.
Кон крајот на февруари 2026 година, Америка и Израел започнаа напади врз Иран, повторно тврдејќи дека Иран е блиску до изградба на нуклеарна бомба.
На првиот ден од нападот, 28 февруари, Али Хамнеи и неколку членови на неговото семејство беа убиени.
Наводно, неговиот син, Моџтаба Хамнеи, кој подоцна беше назначен за нов врховен водач на Иран, исто така бил сериозно ранет во истиот напад.
Пит Хегсет, американскиот секретар за одбрана, рече дека Моџтаба Хамнеи „веројатно бил обезличен“ во нападот.
