Белорусија сè подлабоко во руската воена стратегија

Најновите воени и безбедносни мерки на белоруското раководство укажуваат на постепено преминување на Минск од улога на територија за логистичка поддршка на руските сили кон поактивно учество во спроведувањето на регионалната воена стратегија на Кремљ. Последните одлуки на режимот на Александар Лукашенко покажуваат системска подготовка на државните институции за дејствување во услови на можна голема воена криза на западниот и јужниот стратегиски правец.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*

Одржувањето сеопфатни командно-штабни вежби на Министерството за внатрешни работи и внатрешните трупи во Гродно, Лида и Велика Берестовица, непосредно до границите со Полска и Литванија, ги надминува рамките на вообичаена проверка на борбената готовност. Карактерот на вежбите укажува на подготовка на безбедносните структури за дејствување во услови на хибриден конфликт, во кој воените операции се проследени со мерки за проверка и контрола на населението, заштита на критичната инфраструктура и обезбедување на воената логистика. Ваквите активности се карактеристични за почетната фаза на можна ескалација против државите од источното крило на НАТО.

За Кремљ, Белорусија сè повеќе добива значење не само како почетна позиција за распоредување војници, туку и како територија што може да го обезбеди функционирањето на втор оперативен правец во случај на поширока конфронтација со Алијансата. Со тоа Русија го проширува спектарот на можни сценарија за притисок врз Полска и балтичките држави, принудувајќи го НАТО да ги распоредува силите меѓу украинското боиште и североисточното крило на Алијансата.

Подеднакво индикативна е и одлуката за формирање четврта десантно-јуришна бригада во Гомелската област, во близина на украинската граница. Не станува збор само за зголемување на бројноста на белоруските вооружени сили, туку за промена на нивната функционална улога. Зајакнувањето на мобилните ударни единици укажува на приспособување на структурата на белоруската армија за извршување офанзивни задачи во координација со руските трупи.

Дури и ако Минск не планира непосредно учество во борбените дејства, самото постоење на ваква групација ја принудува Украина да задржува значителни сили на северниот правец, што им одговара на стратегиските интереси на Москва.

Паралелно со тоа, белоруското раководство започна широка кампања за проверка, обновување и модернизација на објектите за цивилна заштита. Процесот има двојна цел. Од една страна, тој укажува на подготовка на државниот апарат за можни кризни сценарија, вклучително и ризикот борбените дејства да се пренесат на територијата на Белорусија. Од друга страна, има политичка функција преку одржување атмосфера на постојана надворешна закана, која власта ја користи за зајакнување на внатрешната контрола и оправдување на натамошната милитаризација.

Во стратегиска смисла, овие процеси укажуваат на завршување уште една фаза од интеграцијата на белорускиот воен потенцијал во единствениот систем на руско воено планирање. Иако формално ги задржува обележјата на државен суверенитет, Минск сè повеќе ја губи можноста самостојно да ја обликува својата безбедносна политика.

Воената инфраструктура, командниот систем, логистичките капацитети и безбедносните структури на Белорусија постепено се интегрираат во рускиот модел на регионално одвраќање и можна ескалација.

За европската безбедност тоа значи појава на дополнителен извор на стратегиска нестабилност. Кремљ добива можност истовремено да одржува воен притисок врз Украина, да создава закана за источното крило на НАТО и да ја користи територијата на Белорусија како инструмент за политичка и воена принуда.

Доколку продолжи сегашниот тренд, Белорусија би можела целосно да ја загуби можноста за балансирање меѓу Русија и Западот. Тоа би значело не само дополнително ограничување на нејзиниот политички суверенитет, туку и зголемен ризик секоја идна воена ескалација меѓу Русија и НАТО автоматски да се прошири на белоруска територија.

Официјална Москва и натаму ја гледа Белорусија како клучен елемент на својата воено-стратегиска архитектура на западниот правец. Во Кремљ се разработуваат различни сценарија за можна употреба на белоруските вооружени сили, како во војната против Украина, така и во потенцијален конфликт со балтичките држави.

Поради долгата украинско-белоруска граница, директното вклучување на Минск во борбените дејства би значело нагло зголемување на должината на активниот фронт и потреба Украина да префрли значителни сили за заштита на северниот правец.

Истовремено, Киев повеќепати сигнализираше дека нема да чека да започне директна инвазија. Според текстот, украинското раководство предупредило дека во случај на веродостојни информации за подготовка на белоруската армија за учество во агресијата, со превентивни удари би можеле да бидат погодени критично важни енергетски, транспортни и логистички објекти во Белорусија.

Таквото сценарио би можело да ѝ нанесе повеќемилијардни загуби на белоруската економија и сериозно да го наруши нејзиното функционирање.

Судејќи според јавните изјави на Александар Лукашенко, ваквите сигнали биле сфатени сериозно. Белорускиот лидер во последно време повеќепати нагласи дека војна со Украина би имала разорни последици за неговата земја.

Сепак, тоа не значи дека рускиот притисок ослабнал. Кремљ продолжува да користи политички механизми и мрежа на свои поддржувачи во белорускиот државен апарат, со цел да ја промени позицијата на Минск и да го поттикне на поактивно учество во руските воени планови.

Формално, Лукашенко и натаму тврди дека белоруските вооружени сили би влегле во војна само во случај на украински напад. Но ваквите изјави не може да се сметаат за доволна гаранција дека Минск ќе остане настрана.

Руската практика повеќепати покажала дека фабрикувани инциденти може да се користат како повод за започнување воени операции. Како историски пример се наведува Советско-финската војна од 1939 година, кога Москва искористила инсцениран граничен инцидент за да ја оправда инвазијата.

Информациско-психолошките операции и денес остануваат карактеристичен инструмент на руската стратегија. Неодамна се појавија тврдења за наводен напад со украински дрон врз автобус со белоруски деца во руската област Брјанск, но тие предизвикаа сериозни сомнежи во нивната веродостојност.

Самиот Лукашенко веројатно е свесен за овие ризици. Сепак, останува неизвесно колку долго ќе може да му се спротивставува на политичкиот и воениот притисок од Кремљ. Доколку зависноста на Белорусија од Русија продолжи да се продлабочува, не може целосно да се исклучи можноста Минск да биде принуден на нови отстапки.

Иако нов напад врз Украина од територијата на Белорусија останува едно од можните сценарија, сè поголемо внимание привлекува можноста белоруската територија да биде искористена за реализација на руските планови кон балтичките држави.

На руското раководство му е потребна демонстративна воено-политичка победа, додека состојбата на украинското боиште во моментов не создава услови за брз стратегиски успех.

Во таков контекст, Кремљ би можел да ги гледа балтичките држави како потенцијално поранливи цели. Посебно значење за Москва имаат Естонија и Латвија, каде живеат бројни рускојазични заедници, кои руската пропаганда традиционално ги користи како образложение за политичко мешање.

Литванија има клучно геостратегиско значење поради таканаречениот Сувалски коридор, тесен појас меѓу Полска и Литванија што ја одделува руската Калининградска област од Белорусија. Воспоставувањето контрола врз овој простор би ѝ овозможило на Русија да создаде копнена врска со Калининград и значително да ја промени стратегиската рамнотежа во регионот.

Реализацијата на вакво сценарио во голема мера би зависела од брзината и решителноста на реакцијата на НАТО. Посебно место има Полска, која претставува главен логистички центар на Алијансата на источното крило.

За Кремљ би било клучно Варшава во случај на криза да избегне директна воена интервенција и да се ограничи на политички изјави и дипломатски чекори.

Поради тоа, Москва систематски ја проверува подготвеноста на Полска да одговори на воени провокации. Како пример е наведен упадот на руска крстосувачка ракета Х-101 во полскиот воздушен простор. Според текстот, ракетата прелетала значителен дел од полската територија пред да падне надвор од населено место.

И покрај сериозноста на инцидентот, не биле активирани механизмите за колективна одбрана на НАТО, а официјалната реакција на Варшава останала воздржана.

Инцидентот се случил приближно осум часа по средбата на полскиот премиер Доналд Туск со украинскиот претседател Володимир Зеленски во Лублин, при што ракетата наводно летала во правец на градот.

Доколку руската ракета навистина подолго време се движела низ полскиот воздушен простор без да биде пресретната, тоа би можело да укажува на слабости во системот за рано предупредување и противвоздушната одбрана на Полска и НАТО.

Како дополнителен сигнал за Кремљ се наведуваат и настаните од минатата есен, кога група руски беспилотни летала влегла во полскиот воздушен простор. Според доставениот текст, од 20 дронови биле соборени само пет, што ја засилило дебатата за способноста на Полска да одговори на масовни комбинирани напади со ракети и беспилотни системи.

Од руска перспектива, ваквите инциденти овозможуваат процена не само на техничките способности на противвоздушната одбрана, туку и на политичката подготвеност на НАТО брзо да носи одлуки во услови на ограничена воена ескалација.

Воената интеграција на Белорусија во стратегиското планирање на Русија затоа претставува ризик не само за Украина, туку и за целиот безбедносен систем на источното крило на НАТО. Во текстот се оценува дека одговорот ќе зависи од способноста на Алијансата да одржи силно воено присуство, политичко единство и уверливо одвраќање.

*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина