Skip to content
Црна Гора останува најнапредниот кандидат за членство во Европската унија, но нејзиниот пат кон Брисел се соочува со нов политички тест – отворените билатерални прашања со Хрватска.
На Самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват, хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ јасно порача дека Загреб очекува напредок во неколку чувствителни теми пред да се носат следните одлуки во пристапниот процес на Црна Гора. Иако Хрватска формално ја поддржува политиката на проширување, пораката од Тиват беше дека европскиот пат на Подгорица нема да зависи само од реформите дома, туку и од решавањето на наследените спорови со соседите.
Меѓу барањата што ги отвора Хрватска се обесштетување на затворениците од поранешниот логор Морињ, потрагата по исчезнатите лица, гонењето на воените злосторства, имотно-правните барања на хрватски семејства и прашањето за спомен-плочата во Морињ. Во пакетот отворени теми се и сопственоста над училишниот брод „Јадран“ и конечната демаркација на границата меѓу двете земји.
Овие прашања не се нови, но добиваат поголема тежина во момент кога Брисел сака да го врати кредибилитетот на проширувањето, а Црна Гора се претставува како земја што најбрзо може да стигне до полноправно членство. Европските лидери во Тиват испратија порака дека проширувањето треба да добие нова динамика, но случајот со Хрватска и Црна Гора покажува дека билатералните спорови повторно можат да станат сериозна пречка на европската агенда.
За Подгорица, предизвикот е двоен. Од една страна, треба да продолжи со реформите во владеењето на правото, борбата против корупцијата и исполнувањето на преговарачките поглавја. Од друга страна, мора да покаже дека е подготвена да ги затвори чувствителните прашања од минатото, особено оние поврзани со војните од деведесеттите и со односите со соседите.
Во Црна Гора, хрватските барања веќе предизвикаа реакции и оценки дека станува збор за притисок, а не за партнерски дијалог. Но за Загреб, тие се дел од поширокиот пакет на добрососедски односи и историска одговорност. Токму тука се гледа најголемата слабост на процесот на проширување – и кога една земја е технички најнапредна, политичките прашања можат да ја забават или да ја блокираат на последните метри.
Црна Гора и натаму има најголеми шанси да биде следната членка на ЕУ од Западен Балкан. Но пораката од Тиват е јасна: европската врата е отворена, но низ неа нема да се помине без затворање на старите спорови.
