Skip to content
Пред 57 години, тројца астронаути тргнаа кон Месечината со технологија послаба од денешниот мобилен телефон. Двајца стапнаа на нејзината површина, третиот сам кружеше околу неа, а мисијата остави научно и технолошко наследство што сè уште го обликува патот кон Марс.
На 20 јули 1969 година, лунарниот модул „Игл“ слета во Морето на спокојството и го означи првото човечко пристигнување на друг свет. Нил Армстронг и Баз Олдрин се спуштија на површината, додека Мајкл Колинс остана во командниот модул „Колумбија“, сам во орбитата околу Месечината.
Мисијата не беше само спектакуларен момент од Студената војна. Таа беше тест за тоа дали човекот може да патува стотици илјади километри низ вселената, да слета на непознат терен и безбедно да се врати дома. „Аполо 11“ го направи токму тоа за осум дена, три часа, 18 минути и 35 секунди.
„Игл“ слетува со аларми и малку гориво
„Аполо 11“ беше лансиран на 16 јули 1969 година од вселенскиот центар „Кенеди“ со ракетата „Сатурн V“. Три дена подоцна леталото влезе во орбитата околу Месечината, а на 20 јули „Игл“ се одвои од „Колумбија“ и го започна најризичниот дел од мисијата.
Спуштањето траеше околу 12 и пол минути. Во кабината неколкупати се вклучија компјутерските аларми 1201 и 1202, кои сигнализираа преоптоварување на компјутерот. Контролата на мисијата процени дека системот и натаму ги извршува најважните задачи и им дозволи на астронаутите да продолжат.
Во последната фаза Армстронг забележал дека автоматскиот систем го носи модулот кон простор исполнет со карпи и кратери. Тој презел делумна рачна контрола, го прелетал опасниот терен и избрал порамна површина.
Во Хјустон веќе било објавено предупредувањето дека остануваат уште 30 секунди гориво кога од Месечината пристигнала пораката: „Хјустон, овде Базата Спокојство. Игл слета“. Подоцнежните анализи покажале дека модулот веројатно имал околу 45 секунди гориво, но тоа сепак била најмалата резерва при некое од слетувањата во програмата „Аполо“.
Визуелен експлејнер: „Аполо 11“ во бројки
8 дена, 3 часа, 18 минути и 35 секунди
Вкупното времетраење од лансирањето до спуштањето во Тихиот Океан.
21 час и 36 минути
Времето што Армстронг и Олдрин го поминале на површината на Месечината, најголемиот дел од него во лунарниот модул.
2 часа и 31 минута
Времетраењето на првата човечка прошетка на друг свет.
21,5 килограми
Количеството камења, прашина и почва донесени на Земјата.
195 часа од лансирањето до враќањето
Мисијата завршила на 24 јули 1969 година, кога „Колумбија“ се спуштила во Тихиот Океан.
Дали човекот стапнал на Месечината на 20 или на 21 јули?
Лунарниот модул слетал на 20 јули во 20 часот, 17 минути и 40 секунди според координираното светско време.
Армстронг ја допрел површината неколку часа подоцна, во 2 часот и 56 минути на 21 јули според UTC. Но, во Соединетите Американски Држави сè уште бил 20 јули – 22 часот и 56 минути по источноамериканско време. Затоа 20 јули традиционално се одбележува како денот на првото човечко стапнување на Месечината.
Повеќе од половина милијарда луѓе го следеле директниот телевизиски пренос кога Армстронг ја изговорил реченицата што ќе стане симбол на вселенската ера: „Ова е мал чекор за човекот, но огромен скок за човештвото“.
Што донесоа астронаутите на Земјата?
Армстронг и Олдрин собрале 58 примероци со вкупна тежина од околу 21,5 килограми. Меѓу нив имало базалтни карпи, фрагменти од лунарната кора и ситен реголит создаван со милијарди години удари од метеорити.
Примероците покажале дека Месечината е геолошки многу стара, дека нејзините темни рамнини потекнуваат од древни излевања лава и дека Земјата и Месечината имаат тесно поврзана историја. Дел од материјалот бил зачуван неотворен со децении, за научниците да можат да го анализираат со инструменти што не постоеле во 1969 година.
Астронаутите ја вратиле и алуминиумската фолија од експериментот за сончевиот ветер. Во неа биле заробени честички што пристигнале директно од Сонцето, овозможувајќи лабораториско проучување на нивниот состав.
Експеримент што работи и по половина век
На површината биле поставени сеизмометар, колектор за сончев ветер и ласерски рефлектор. Сеизмометарот требало да открие потреси и да даде информации за внатрешната структура на Месечината.
Ласерскиот рефлектор има уште подолг живот. Научниците испраќаат ласерски импулси од Земјата кон него и го мерат времето потребно светлината да се врати назад. Така е утврдено дека Месечината се оддалечува од Земјата за приближно 3,8 сантиметри годишно. Мерењата со рефлекторите од мисиите „Аполо“ продолжуваат и денес.
Технологии што од вселената влегоа во секојдневието
Програмата „Аполо“ не ги измислила сите производи што често ѝ се припишуваат, но потребата од мала тежина, голема сигурност и работа во екстремни услови значително го забрзала развојот на повеќе технологии.
Меѓу најважните се минијатуризацијата на електрониката и пошироката примена на интегрираните кола, кои биле неопходни за компјутерите за навигација. Вселенската програма влијаела и врз развојот на безжичните електрични алати, изолациските материјали, заштитната облека отпорна на високи температури и техниките за замрзнување и сушење на храната.
Строгите правила за подготовка на храната за астронаутите помогнале и во развојот на системот за анализа на ризици и критични контролни точки, познат како HACCP. Денес овој принцип е основа на програмите за безбедност на храната во фабриките, рестораните и трговските синџири низ светот.
Зошто човештвото повторно гледа кон Месечината?
Новото враќање на Месечината не е обид едноставно да се повтори „Аполо 11“. Целта е подолгорочно присуство, истражување на јужниот пол и тестирање системи што еден ден би можеле да се користат при човечки мисии кон Марс.
Областите околу јужниот пол содржат постојано засенети кратери во кои може да има воден мраз. Тој е важен и како научен запис за раната историја на Сончевиот Систем и како потенцијален извор на вода, кислород и ракетно гориво за идни експедиции.
По екипажниот прелет околу Месечината со „Артемис II“ во април 2026 година, НАСА планира во 2027 година мисијата „Артемис III“ во ниска орбита околу Земјата да тестира средби и спојувања со комерцијалните лунарни летала. Првото ново слетување е предвидено со „Артемис IV“, која НАСА ја планира за почетокот на 2028 година. Двајца астронаути треба да поминат приближно една недела во близина на јужниот пол.
Од Месечината до Марс – уште една годишнина на 20 јули
Седум години по „Аполо 11“, на 20 јули 1976 година, леталото „Викинг 1“ успешно слета на Марс. Тоа беше првото американско летало што безбедно работеше на површината на друга планета и ги испрати првите фотографии непосредно по слетувањето.
Во 2026 година се одбележуваат точно 50 години од тој настан. Така, 20 јули ги поврзува двата најголеми правци на човечкото вселенско истражување – првиот чекор на Месечината и првото долго присуство на површината на Марс.
„Аполо 11“ остави траги во лунарната прашина, инструменти што сè уште ѝ служат на науката и 21,5 килограми материјал што продолжува да открива нови податоци. Но неговото најдолготрајно наследство е идејата дека Месечината не е крајна дестинација, туку почетна точка за следното големо патување.
