Skip to content
Папата Франциск повторно се врати во центарот на светското внимание на 21 април, точно една година по неговата смрт, кога папата Лав XIV му оддаде почит како на поглавар кој ја одбележа Католичката црква со милосрдие, скромност, близина до сиромашните и силна порака за човечко братство. Франциск почина на Велигденски понеделник, 21 април 2025 година, во Домот „Санта Марта“ во Ватикан, на 88-годишна возраст, по мозочен удар, кома и неповратен кардиоциркулаторен колапс, според официјалниот медицински извештај на Ватикан.
Годишнината беше одбележана во Рим, во базиликата „Санта Марија Маџоре“, каде што Франциск е погребан, но симболиката беше поширока од црковниот протокол. Папата Лав, кој беше на апостолско патување во Африка, испрати порака до кардиналот Џовани Батиста Ре и нагласи дека споменот на Франциск останува жив „во Црквата и во целиот свет“. Во истата порака го опиша како посветен пастир и мисионер на милосрдието, човек кој го водел својот понтификат во време на „промена на епохата“.
Франциск не беше папа што само ја водеше Црквата. Тој ја промени сликата за Ватикан. Уште од изборот во 2013 година, како прв папа од Латинска Америка и прв језуит на таа позиција, Хорхе Марио Бергољо испрати порака дека центарот на католичкиот свет повеќе не може да зборува само од европска перспектива. Го избра името Франциск, инспирирано од Свети Франциск Асишки, и со тоа ја најави својата главна линија: скромност, сиромашни, грижа за создадениот свет и Црква што мора да излезе од сопствените ѕидови.
Неговата јавна слика беше изградена преку гестови што често зборуваа посилно од официјалните документи. Не се пресели во раскошните папски апартмани, туку живееше во „Санта Марта“. Бараше поедноставени погребни обреди и сакаше неговиот погреб да биде погреб на пастир, а не на „моќник од овој свет“, како што објави Vatican News по неговата смрт.
Но токму тие гестови го направија Франциск и обожуван и оспоруван. За едни, тој беше папата што ја врати човечноста во Ватикан. За други, беше поглавар што премногу ги помести границите на традицијата. Неговите ставови за мигрантите, климатската криза, социјалната правда, сиромаштијата и односот кон ЛГБТ верниците го направија морален авторитет надвор од католичкиот свет, но и мета на конзервативни критики во самата Црква. Reuters забележа дека дел од конзервативните католици, особено во САД, се судирале со него околу имиграцијата, климатските политики и благословите за истополови двојки, а поддршката за него меѓу американските католици паднала од околу 90 проценти во 2015 година на околу 75 проценти во 2024 година.
Сепак, тешко е да се одвои критиката од влијанието. Со енцикликата „Laudato Si’“ во 2015 година, Франциск ја постави Католичката црква како важен морален глас во глобалната дебата за климатските промени. Прашањето за животната средина не го третираше само како научен или политички проблем, туку како етичка криза поврзана со сиромаштијата, нееднаквоста и достоинството на човекот.
Во истата линија беше и неговата опсесија со „перифериите“: бегалци, сиромашни, болни, деца, стари лица, бездомници, заедници заборавени од институциите. Reuters потсетува дека Франциск зборуваше за правата на бегалците, ги критикуваше државите што ги отфрлаа мигрантите, а во Ватикан поддржа конкретни иницијативи за помош на бездомниците.
Неговото наследство, сепак, не е без болни точки. Кризата со сексуалната злоупотреба од свештеници остана една од најтешките теми на неговиот понтификат. Франциск воведе реформи, меѓу кои и глобални механизми за пријавување злоупотреби и процедури за истрага на бискупи обвинети за прикривање, но критичарите често оценуваа дека Црквата и натаму реагира побавно отколку што бараат жртвите.
За Македонија, Франциск останува поврзан и со историската посета на Скопје на 7 мај 2019 година, прва посета на поглавар на Католичката црква на земјата. Рацин.мк потсетува дека таа посета била еден од најкомплексните настани од највисоко ниво во историјата на државата, со вклучување на речиси педесет институции, подготовки подолги од 10 месеци, околу 350 акредитирани медиумски екипи и осум јавни активности во само 10 часа.
Таа посета имаше и поширока симболика. Во период кога Северна Македонија се обидуваше да се претстави како држава на соживот, интеграција и отвореност, Франциск дојде со пораки за мир, заедништво и солидарност, оддавајќи почит кон Мајка Тереза и кон традицијата на различните верски заедници. Според сведоштвата објавени од Рацин.мк, на активностите присуствувале околу 15.000 граѓани, а МРТ реализирала 12-часовна отворена програма со 55 камери и повеќе од 150 вклучени телевизиски работници.
Една година по неговата смрт, најважното прашање не е само како ќе биде запаметен Франциск, туку што ќе преживее од неговиот модел на Црква. Папата Лав XIV досега покажува намера да задржи дел од клучните политики на својот претходник, но со порезервиран стил и без најави за големи промени во црковното учење. Reuters објави дека Лав планира да ги продолжи линиите поврзани со добредојде кон геј католиците, разговори за улогата на жените и политиката кон Кина, но без драматични доктринарни пресврти.
Токму затоа Франциск сè уште дели мислења. Тој не ја промени Црквата до точка што би ги задоволила прогресивците, но ја помести доволно за да ги вознемири конзервативците. Не ги реши сите скандали, но ја отвори темата за одговорност. Не ја претвори Ватиканската држава во модерна институција преку ноќ, но ја направи помалку недопирлива во очите на милиони луѓе.
Франциск остана папа на гестот, на реченицата што се памети и на конфликтот меѓу институцијата и човекот. Една година подоцна, неговото наследство не е затворена страница, туку жива расправа: дали Ватикан навистина се промени, или само доби папа кој на светот му покажа дека може да изгледа поинаку.