Skip to content
Владата бара македонските и регионалните превозници да бидат изземени од новите правила за електронска евиденција при влез во Шенген-зоната, предупредувајќи дека нивната примена може да удри врз транспортниот сектор, челичната индустрија и пошироко – врз економијата на Западен Балкан. Вицепремиерот и министер за транспорт, Александар Николоски, на собраниска седница рече дека револтот на транспортерите е разбирлив и дека од понеделник, 26 јануари, е најавен регионален протест со блокирање на товарните гранични терминали кон земјите од Шенген.
Во основата на спорот е воведувањето на системот Entry/Exit System (EES) – дигитален механизам на ЕУ за регистрирање на влез/излез на државјани на трети земји за краток престој, со биометриски податоци и електронско следење наместо печати во пасош. ЕК појаснува дека EES се воведува постепено од 12 октомври 2025, а целосно ќе го замени рачното печатирање од 10 април 2026.
Брисел инсистира дека EES не носи „нови правила за престој“, туку поефикасно спроведување на постојните – познатото ограничување од 90 дена во период од 180 дена за државјани кои патуваат без виза. Портпаролот на ЕК за внатрешни работи, Маркус Ламерт, изјави дека целта е систематско откривање на неправилности и „подобро спроведување“, додавајќи дека одредена флексибилност постои, особено за лица што често минуваат на ист граничен премин и за оние со локални дозволи, при што режимот на проверки го определуваат земјите-членки на надворешната граница.
Превозниците, пак, тврдат дека „формалното“ објаснување не ја фаќа реалноста: професионалните возачи не се туристи, туку работници што транзитираат и често влегуваат во Шенген по неколку часа дневно, кои сепак се бројат во квотата. Според Николоски, токму тука е апсурдот – возачите не можат лесно да земат работни визи затоа што не работат за работодавач во конкретна ЕУ-држава и најчесто само поминуваат, а со автоматизираното евидентирање се стеснува просторот за практично функционирање на секторот.
Вицепремиерот вели дека Владата повеќе од една година разговара со Европската комисија, а последната средба ја имал во декември во Брисел со еврокомесарот за транспорт, Апостолос Цицикостас, и генералната директорка на ДГ МОВЕ, Магда Копчинска. Таму, според него, било укажано дека „ваквите правила“ може да значат економска штета за целиот регион и да влијаат врз странските инвестиции, вклучително и од земји-членки на ЕУ.
Паралелно со EES, Николоски го отвори и поширокиот пакет на европски политики што, според Владата и стопанството, го третираат регионот како „трета земја“ и го прават извозот и транзитот поскап и покомплициран – од карго-сертификати до квоти за извоз на челик. Во таа логика, аргументот е дека транспортот не е изолиран сектор, туку крвоток на индустрии што живеат од брза испорака и непречен пристап до пазарот, па секое „затегнување“ на границата директно се претвора во ризик за производството и договорите.
Европската комисија, во меѓувреме, соопшти дека е во контакт со партнерите од Западен Балкан и дека внимателно ја следи најавата за блокади. Но од двете страни, спорот се врти околу истото јадро: дали правилото 90/180 може да остане „универзално“ кога станува збор за професионални возачи што ја минуваат границата како дел од работата – и дали EES, со тоа што ќе го направи бројачот побрз и поточен, ќе го претвори долгогодишниот проблем во акутна економска криза.