Skip to content
Европол, заедно со холандските власти и меѓународни партнери, откри информации за 45 украински деца кои биле присилно префрлени или депортирани во Русија, Белорусија и привремено окупираните украински територии. Податоците се предадени на украинските власти за да помогнат во истрагите и во обидите децата да бидат вратени дома.
Операцијата се одржала на 16 и 17 април во седиштето на Европол во Хаг. Во неа учествувале 40 истражители од 18 земји, кои користеле јавно достапни дигитални траги, фотографии, видеа, објави на социјални мрежи, регистри и други отворени извори за да го утврдат движењето и можната локација на децата. Станува збор за таканаречена OSINT истрага, во која дигиталните траги се спојуваат во доказна слика што може да им помогне на обвинителите и службите за враќање на децата.
Европол соопшти дека дел од децата биле посвоени од руски државјани, додека други биле сместени во кампови за „превоспитување“, институции или психијатриски установи. Оваа информација ја поставува операцијата во многу поширок контекст од пронаоѓање исчезнати лица: станува збор за систем во кој идентитетот, документите, местото на живеење и семејните врски на децата можат да бидат променети додека трае војната.
Украина досега официјално потврди околу 20.000 случаи на деца одведени од окупираните територии, додека независни експерти и организации за човекови права предупредуваат дека вистинската бројка може да биде многу поголема. Euronews наведува проценки што одат и до 300.000 деца, но истовремено посочува дека точната бројка е речиси невозможно да се провери поради окупацијата, затворените руски бази на податоци и ограничениот пристап до семејствата.
Меѓународниот кривичен суд уште во март 2023 година издаде налози за апсење на Владимир Путин и руската комесарка за правата на децата Марија Лвова-Белова, поради сомнежи за воени злосторства поврзани со незаконска депортација и префрлање украински деца од окупираните подрачја во Русија. Москва ги отфрла обвиненијата и тврди дека децата биле евакуирани од воена зона, но меѓународните истраги го третираат случајот како едно од најсериозните прашања на војната.
Во март годинава, истражна комисија на Обединетите нации оцени дека депортацијата и присилното префрлање украински деца во Русија претставуваат злосторства против човештвото и воени злосторства. Според тој извештај, станува збор за широко распространета и систематска практика, спроведувана на високо ниво во руската држава.
За Киев, секое пронајдено дете е и хуманитарен и правен случај. Хуманитарен, затоа што детето треба да се лоцира, заштити и врати во семејство или во украинска грижа. Правен, затоа што секоја дигитална трага може да стане дел од досие за тоа кој го организирал префрлањето, кој го сменил статусот на детето, кој посредувал во посвојување и кој го спречувал враќањето.
Досега Украина успеала да врати околу 2.000 деца. Процесот е бавен и често трае со месеци или години, бидејќи враќањето најчесто се одвива преку посредништво на трети држави и меѓународни актери, меѓу кои се споменуваат Катар, Јужна Африка и Ватикан.
Случајот со 45-те деца што ги лоцираше Европол затоа е мал дел од голема воена и правна приказна. Но неговата важност е во методот: дури и кога децата се преместени, преименувани, сместени во институции или скриени зад нови документи, дигиталните траги остануваат. Фотографија од камп, објава на локална администрација, видео од свеченост или запис во јавен регистар може да стане почеток на патот назад.
Оваа истрага покажува и дека војната во Украина не се води само на фронтот. Таа се води и околу идентитетот на децата, семејните врски, јазикот, државјанството и правото на враќање. Затоа Европол ја третира операцијата како дел од поширока меѓународна соработка за документирање злосторства и поддршка на украинските истраги.