Европските лидери го поддржаа Зеленски за директен дијалог со Путин

Лидерите на Велика Британија, Германија и Франција го поддржаа предлогот на украинскиот претседател Володимир Зеленски за директен дијалог со рускиот претседател Владимир Путин, со цел да се постигне прекин на огнот и да се отвори простор за понатамошни мировни преговори.

Британскиот премиер Кир Стармер, германскиот канцелар Фридрих Мерц и францускиот претседател Емануел Макрон се сретнаа со Зеленски во Лондон, каде што заеднички порачаа дека поддржуваат директен дијалог меѓу Украина и Русија, но со активно учество на САД и Европа. Во заедничката изјава беше наведено дека целта на таквиот процес треба да биде прекин на огнот и поддршка за следната фаза од преговорите.

Поддршката за Зеленски доаѓа во момент кога војната влегува во нова, исцрпувачка фаза, со засилени руски воздушни напади и украински барања за дополнителна противвоздушна одбрана. На средбата во Лондон, Зеленски разговарал со европските лидери и за итната потреба од повеќе системи за воздушна одбрана, ракети и способности за заштита од балистички и хиперсонични напади.

Европските лидери во заедничката изјава нагласија дека поддршката за дијалог не значи притисок врз Украина да прифати мир под руски услови. Напротив, тие ја поставија Европа како неопходен учесник во секој иден мировен процес, заедно со САД, со јасна порака дека безбедноста на Украина е дел од безбедноста на целиот европски континент.

Зеленски во последниот период се обидува да ја врати дипломатијата во центарот на процесот, но од позиција што не подразбира украинско повлекување или признавање на окупираните територии. Според Financial Times, тој претходно користел и неформален канал преку рускиот бизнисмен Роман Абрамович за да испрати порака до Путин за можни директни разговори, а потоа јавно го повторил повикот за средба.

Москва засега не покажува подготвеност за брз влез во таков формат. Путин го отфрли повикот на Зеленски за директни разговори, оценувајќи дека таква средба нема цел ако Украина не покаже подготвеност за компромис, додека европските престолнини сметаат дека токму притисокот на бојното поле, санкциите и дипломатската координација можат да ја натераат Русија да седне на маса.

Суштината на европската позиција е дека дијалогот не смее да биде замена за безбедносни гаранции. Во изјавите по средбата се нагласува потребата од непосреден прекин на огнот, правно обврзувачки гаранции за Украина, продолжување на воената поддршка и одговорност на Русија за штетите предизвикани од војната. Тоа покажува дека Лондон, Берлин и Париз не зборуваат за преговори како капитулација, туку како контролирана дипломатска рамка во која Украина треба да остане заштитена.

Овој потег има и поширока европска димензија. Со него Велика Британија, Германија и Франција се обидуваат да покажат дека Европа не сака да биде само набљудувач на американско-руски или украинско-руски договор, туку активен фактор во исходот на војната. По повеќе од четири години конфликт, европските лидери се свесни дека секој договор за Украина ќе биде и договор за идната безбедносна архитектура на Европа.

За Украина, поддршката е важна затоа што го легитимира нејзиниот обид да ја отвори дипломатската врата без да изгледа ослабено. За Русија, пак, пораката е дека евентуалниот дијалог со Киев нема да биде билатерална средба во која Москва ќе диктира услови, туку процес под внимателно европско и американско следење.

Прашањето сега е дали предлогот на Зеленски ќе остане дипломатска иницијатива без одговор или ќе стане почеток на нова фаза во војната. Засега, фронтот и натаму ја диктира политиката, а дипломатијата се движи во тесниот простор меѓу потребата од мир и стравот дека лош договор може да ја награди агресијата.