Skip to content
Европската Унија и Индија соопштија дека ги завршиле преговорите и постигнале договор за слободна трговија, по речиси две децении разговори што периодично застојуваа, а сега се забрзаа во услови на нови глобални трговски тензии и прегрупирања на сојузништвата. Договорот беше објавен на самитот ЕУ–Индија во Њу Делхи на 27 јануари 2026 година, каде што лидерите го претставија како економски и геополитички пресврт меѓу блокот од 27 земји и најнаселената држава во светот.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, го нарече аранжманот „мајка на сите договори“, а индискиот премиер Нарендра Моди изјави дека станува збор за историски исчекор што треба да отвори поголем пазарен пристап и пониски бариери за компаниите од двете страни. Во Брисел и Њу Делхи се нагласува дека комбинираниот пазар надминува две милијарди луѓе и опфаќа околу четвртина од светскиот БДП, што на договорот му дава тежина споредлива со најголемите трговски пактови во последната декада.
Во суштината, договорот предвидува постепено намалување или укинување на царини за најголемиот дел од трговијата. Според објавените рамки, Индија треба да отвори преференцијален режим за 96,6% од увозот од ЕУ според вредност, додека ЕУ најавува олеснет пристап за речиси 99% од индискиот извоз. Оваа формула е важна затоа што го допира срцето на долгогодишниот спор: високите индиски царини за европски автомобили и алкохол, како и европската чувствителност кон одредени земјоделски и прехранбени категории. Од досега објавените детали произлегува дека дел од најчувствителните производи остануваат надвор од целосна либерализација, но политичката порака е дека и Брисел и Њу Делхи прифатиле компромис што треба да ја „одглави“ трговијата во клучните индустрии.
Европската страна очекува највидлив ефект во автомобилскиот и машинскиот сектор, фармацијата, хемиската индустрија и производите со повисока додадена вредност, каде индиските царини досега беа една од најтврдите бариери. Индија, пак, очекува полесен извоз во ЕУ за текстил, накит, фармацевтски производи и други индустриски категории што се конкурентни во европските синџири на снабдување. Еден од аргументите што ги користат поддржувачите на договорот е дека компаниите ќе заштедат милијарди евра годишно во давачки и дека трговската размена може значително да порасне во наредните години, но критичарите предупредуваат дека вистинскиот тест ќе биде во примената: царински процедури, стандарди, регулаторна усогласеност и брзина на решавање спорови.
Договорот, сепак, не е само економска математика. На самитот во Њу Делхи паралелно беше потпишано и безбедносно-одбранбено партнерство меѓу ЕУ и Индија, со што трговијата се врзува со поширока стратегија на приближување во период кога и Европа и Индија се соочуваат со притисоци од повеќе насоки: од американски царински мерки, до конкуренцијата со Кина и последиците од руската агресија врз Украина. Во индискиот случај, дополнителна чувствителност е долготрајната енергетска и геополитичка врска со Москва, а европскиот пристап сега очигледно се обидува да ја „повлече“ Индија поблиску преку трговија, инвестиции и технолошка соработка, наместо преку директни условувања.
Покрај тоа, најавена е и нова рамковна соработка за мобилност на работната сила, со која ЕУ сака да привлече висококвалификувани кадри, млади професионалци и сезонски работници од Индија, во согласност со потребите на европските пазари на труд. Во позадина е демографската реалност на Европа и недостигот на работници во конкретни сектори, но и амбицијата да се создаде „регулирана“ мобилност со јасни правила, наместо миграција што се претвора во политичка криза. Истовремено, ЕУ сигнализира интерес да ја вклучи Индија подлабоко во научно-истражувачки и иновациски програми, вклучително и можностите околу „Хоризонт“, што би значело дека партнерството се шири од трговија кон технологии и знаење.
Во агендата на разговорите се појави и прашањето за поврзаност, со акцент на економскиот коридор Индија–Блиски Исток–Европа, кој се промовира како алтернативна и комплементарна логистичка и енергетска траса, со дигитални и транспортни компоненти. Овој дел е важен затоа што го покажува интересот на ЕУ да ја зацврсти инфраструктурната врска со Индија преку партнерства со земји од Блискиот Исток, во време кога светските коридори сè почесто се гледаат како безбедносно, а не само економско прашање.
Следниот чекор ќе биде формализација: договорот треба да помине низ процес на правно усогласување, потоа потпишување и ратификација – и во ЕУ (вклучително и Европски парламент и земјите членки, зависно од правната структура), и во Индија. Тоа значи дека политичката фотографија од Њу Делхи е само првото поглавје, а реалната тежина на „историскиот договор“ ќе се мери преку тоа колку брзо ќе се претвори во нови правила на граница, нови тарифни стапки и нови договори меѓу компании што досега работеа под скапи бариери.