Како премиерот се труди да звучи паметно но без план

Кога премиер зборува за уставни измени, јавноста не очекува стилска вежба, туку политички став. Но Христијан Мицкоски денеска не понуди ни рок, ни план, ни услови што се поместени, ни објаснување како би се стигнало до двотретинско мнозинство. Наместо тоа, на тркалезна маса во Уставниот суд рече дека за промена на Уставот е „најдобро да се создадат похолистички услови“, за да не се вознемири чувствителната јавност.

Тоа можеби звучи учено, но во политиката празно кажаната сложена реченица не е стратегија. Таа е бегство од суштината.

Зборот „холистички“ сам по себе не е бесмислен. Речниците и институционалните дефиниции го врзуваат за пристап што ја гледа целината, а не само поединечните делови; во политички и јавни политики тоа обично значи координиран, интегриран и целосен пристап, со поврзани мерки наместо изолирани потези.

Европската трудова агенција, на пример, под „holistic policy approach“ подразбира користење на целиот спектар директни и индиректни мерки, а ОЕЦД зборува за покохерентни и поефикасни политики што ги земаат предвид меѓузависностите. Значи, зборот има смисла само кога зад него стои содржина. Кога нема содржина, останува само декор.

Токму тука е проблемот со изјавата на Мицкоски.

Во неа нема ништо „холистичко“ во политичка смисла. Нема одговор што точно треба да се создаде, дали тоа е: нова преговарачка рамка, гаранции од Европскиот совет, договор со Софија, парламентарно мнозинство, поширок меѓупартиски консензус, дипломатска формула или временски распоред. Има само меко формулирана магла.

А уставните измени не се спроведуваат со магла, туку со мнозинство, преговарање и јасна политичка цена. Според Уставот, и иницирањето и самата промена бараат двотретинско мнозинство во Собранието. Ако премиерот нема пат до тие гласови, тогаш „похолистички услови“ не се решение, туку замена за решение.

Уште поважно, самиот Мицкоски претходно зборуваше многу поконкретно. Во јануари тврдеше дека уставни измени нема да има без најмалку два услови: загарантирани права за Македонците во Бугарија и гаранции од Европскиот совет дека тоа ќе биде последната отстапка и дека нема да има нови билатерални блокади и понижувања.

Тоа е веќе политички став со јасни точки, без разлика дали некој се согласува со него или не. Денешната формулација, пак, не е појаснување на тие услови, туку нивно разводнување. Од „две јасни барања“ се стигна до „похолистички услови“. Тоа не е напредок во позицијата. Тоа е повлекување во нејасен јазик.

Во политиката, ваквиот јазик обично служи за едно од две нешта: или да се купи време, или да се замагли немањето одлука. Особено е симптоматично што премиерот ова го кажува на настан посветен на уставна жалба и закон за Уставниот суд, а не на прес-конференција за евроинтеграции или на платформа за преговарачкиот процес.

Со други зборови, прашањето за уставните измени беше оттурнато со апстрактен термин токму таму каде што јавноста не доби обврска за следен чекор. Така зборот не станува алатка за објаснување, туку алатка за одбегнување.

И затоа тезата е едноставна: „холистички“ може да биде добар збор за академска расправа, за теорија на јавни политики или за опис на интегриран пристап. Но кога се употребува без политичка содржина, тој не смирува чувствителна јавност, туку ја навредува со празнина.

Македонија не е заглавена на европскиот пат затоа што ѝ недостига порафиниран речник. Заглавена е затоа што за уставните измени нема расчистен однос меѓу владината реторика, парламентарната математика и надворешниот условувачки притисок.

Тоа не се решава со случајно избран збор од Англискиот речник за да се звучи паметно, а најголем дел од неговото гласачко тело не го ни разбира. Се решава или со план, или со чесно признание дека план нема.