Skip to content
СДСМ побара градоначалникот на Крива Паланка, Сашко Митовски, да не одлучува сам за можниот рудник за антимон во кривопаланечкиот регион и да распише локален референдум на кој граѓаните директно ќе се изјаснат дали сакаат таков проект во нивниот крај. Партијата, која го има градоначалникот од сопствените редови, ја отвори темата како прашање за јавно здравје, животна средина и локална демократија, а не само како партиска расправија околу една инвестиција.
Во реакцијата, СДСМ порача дека Крива Паланка не е сопственост на градоначалникот, ниту простор за договори зад затворени врати со премиерот Христијан Мицкоски. Од партијата тврдат дека граѓаните, а не политичарите, експертите блиски до власта или бизнис-интересите, треба да имаат последен збор дали во нивната општина ќе се отвори рудник за антимон.
„Народот на Крива Паланка треба да се праша преку референдум за рудникот за антимон“, е главната порака од СДСМ, која доаѓа откако премиерот Мицкоски јавно зборуваше за проектот како стратешки важен за државата и за локалниот регион. Тој претходно изјави дека правото на референдум е уставно загарантирано, но дека проектот кај Луке има економско значење и е дел од соработката со Соединетите Американски Држави.
Токму таа линија ја прави темата политички чувствителна. Од една страна, власта го претставува антимонот како стратешка суровина и можност за економски развој во регион кој со децении се соочува со иселување, слаб индустриски раст и ограничени работни места. Од друга страна, СДСМ предупредува дека не може развојот да се мери само преку инвестиција, без јасна процена на ризиците по здравјето, водата, земјиштето и секојдневниот живот на локалното население.
Градоначалникот Митовски не ја отфрла инвестицијата, но во јавните настапи бара гаранции дека нема да има компромис со здравјето и природата. Тој ја опишува Крива Паланка како рударски крај и вели дека прашањето не треба да се сведува на дневнополитичка пресметка, туку да се разгледува низ развој, експертска анализа и институционална одговорност. Во исто време, неговиот став дека „не е време за референдум“ отвори директен судир со партијата од која доаѓа.
Антимонот не е обична суровина. Тој се користи во батерии, легури, противпожарни материјали и индустриски производи, а во последните години се третира како критичен минерал поради неговата улога во одбраната, енергетиката и индустриските синџири на снабдување. Американскиот Геолошки завод наведува дека антимон триоксидот е најважното соединение на антимонот и најмногу се користи во формулации за забавување на горење, додека металниот антимон се користи и како зацврстувач во оловни батерии.
Но токму критичната вредност на минералот не го поништува ризикот. Научните прегледи за загадување со антимон предупредуваат дека високите концентрации во почва, седименти и водни средини можат да бидат токсични за екосистемите и потенцијално да влијаат врз здравјето преку синџирот на исхрана. Американската агенција за животна средина наведува дека краткотрајна изложеност преку вдишување може да предизвика ефекти врз кожата и очите, а хроничната изложеност може да биде поврзана со респираторни проблеми.
Затоа прашањето за рудникот кај Луке не може да се сведе само на „за“ или „против“ инвестиција. Ако проектот е стратешки, тогаш уште повеќе треба да биде транспарентен. Ако се ветуваат работни места, мора да се каже колку, под какви услови и со какви гаранции. Ако се ветува заштита на животната средина, мора да се објават студии, мерења, планови за отпад, заштита на води, мониторинг и одговорност при евентуална штета.
СДСМ во оваа фаза се обидува да ја постави темата како прашање за граѓанска согласност. Партијата не тврди дека е против секоја инвестиција, туку дека е против рудник што може да го загрози здравјето и „тивко да убива“. Таквата формулација е политички остра, но зад неа стои реална дилема што ја следи секоја рударска инвестиција: кој ќе ги носи последиците ако економската добивка заврши кај инвеститорите и државата, а ризикот остане кај локалното население.
Референдумот во овој случај не е само правна алатка, туку тест за доверба. Во општина каде што проектот директно би влијаел врз селата, земјоделските површини, водните ресурси и здравјето на луѓето, локалното население не може да биде последно информирано. Граѓаните не се публика на инвестицијата, туку нејзини најизложени носители на ризик.
Ако власта и градоначалникот се сигурни дека проектот е безбеден, економски оправдан и корисен за Крива Паланка, тогаш јавната расправа и референдумот не треба да бидат закана, туку најсилен доказ дека имаат аргументи. Ако, пак, одлуката се носи преку политички договори и нејасни ветувања, тогаш рудникот уште пред да се отвори ќе стане симбол на недоверба.
Крива Паланка е град со рударска традиција, но и со право да одлучи каква иднина сака. Рудникот за антимон може да се претставува како развојна шанса, но не смее да се турка како готова одлука. Во вакви проекти првото прашање не е што добива државата, туку што добиваат и што ризикуваат луѓето што ќе живеат покрај рудникот.