Skip to content
Македонија се подготвува да ги стави никотинските ќесички под построга законска контрола, откако овој производ со години се продаваше во простор што институциите тешко го дефинираа: не е класичен тутунски производ, не создава чад, но содржи никотин и создава ризик од зависност, особено кај младите.
Новите законски решенија, објавени како Предлог-закон за заштита од пушење, предвидуваат регулирање на сите никотински производи, вклучувајќи ги класичните цигари, електронските цигари со и без никотин, загреаните тутунски производи, бездимните никотински производи и производите што го имитираат пушењето. Во таа група влегуваат и никотинските ќесички, кои досега не беа јасно опфатени во постојната регулатива.
Предложените мерки предвидуваат забрана за производство, увоз и продажба на никотински производи со овошни, слатки, ментол, билни и други вкусови. Министерството за здравство ја образложува оваа мерка со ставот дека вкусовите ја олеснуваат првата употреба и ја забрзуваат зависноста, особено кај младите корисници.
Проблемот со никотинските ќесички во Македонија не почнува со новиот закон, туку со недостигот на регулација. Во 2025 година, Meta.mk и Порталб објавија дека никотинските ќесички не се спомнуваат во Законот за тутун, производи од тутун и сродни производи, ниту во друг закон, а Царинската управа тогаш потврдила дека увозот не е забранет затоа што производот не бил опфатен со јасна законска рамка.
Токму таа празнина им создаде проблем и на инспекциските служби. Државниот пазарен инспекторат, според истата објава, побарал мислење од други институции за тоа како да постапува со продажбата на никотински ќесички, вклучително и кога производите се достапни за деца и малолетници. Во меѓувреме, тие продолжиле да се продаваат како производ што формално не е ниту забранет, ниту јасно регулиран.
Со новиот предлог, државата се обидува да го затвори тој простор. Продажбата на тутун и други производи што содржат тутун или никотин, како и уреди за консумирање никотин, се предвидува да биде забранета за лица помлади од 18 години. Предлогот дополнително ги ограничува рекламирањето, промоцијата, спонзорствата и изложувањето на овие производи во продажните места.
Министерството за здравство ја поставува регулацијата како јавно-здравствена мерка, со образложение дека новите никотински производи, вкусовите, агресивниот маркетинг и дигиталната промоција се насочени кон младите. Министерот Азир Алиу изјави дека целта не е казнување, туку превенција, јавно здравје и заштита на најранливите категории граѓани.
Податоците што ги посочи Министерството покажуваат дека меѓу учениците на возраст од 13 до 15 години, девет проценти моментално користат електронски цигари, 4,9 проценти користат загреани тутунски производи, а 10,6 проценти пријавиле дека некогаш ги користеле. Иако овие бројки не се однесуваат само на никотински ќесички, тие го покажуваат поширокиот проблем: новите никотински производи веќе се дел од навиките на дел од малолетниците.
Никотинските ќесички се претставуваат како бездимна алтернатива на цигарите, бидејќи не се палат и не создаваат чад. Но тоа не значи дека се производ без ризик. Никотинот создава зависност, а Светската здравствена организација препорачува внимателен пристап кон ваквите производи поради нивната сличност со бездимните тутунски производи и недостигот на долгорочни податоци за нивното влијание врз здравјето.
Во јавната расправа се отвори и спротивниот аргумент: дека премногу строгите забрани може да создадат црн пазар и да ги оддалечат возрасните пушачи од помалку штетни алтернативи. Дел од медиумските објави и бизнис-реакции предупредуваат дека целосната забрана на вкусови кај алтернативните производи може да има неочекувани последици врз контролата на пазарот. Но јавноздравствената логика на предложениот закон останува насочена кон ограничување на достапноста, особено за младите