Милановиќ ни продава леб и сол од европска трпеза

Кога претседател на земја што веќе ги собра европските бенефити ќе каже дека „има живот и без ЕУ“, тоа не звучи како мудрост, туку како потценување. Зоран Милановиќ ова го изговори во Загреб, во присуство на македонската претседателка, додавајќи дека ЕУ е само „надградба“ и „добредојдена сезонска приказна“, а не куќа сама по себе.

Во истата изјава тој рече дека Северна Македонија сама треба да одлучи по кој пат ќе оди. Формално, тоа звучи како почит кон суверенитетот. Суштински, тоа звучи како лесно филозофирање од позиција на држава што веќе е внатре, веќе ги земала европските придобивки и веќе седи на масата на која Македонија со децении стои пред врата.

Токму затоа ваквиот став не е само несмасен, туку и исмејувачки за македонскиот европски пат. Да му кажеш на Скопје дека може и без ЕУ, а тоа да го кажуваш од кабинет во земја-членка што ги користи европските фондови, што влезе во Шенген, што го воведе еврото и што токму преку Унијата ја зголеми својата економска и политичка сигурност, е исто како богатиот насмеан до уши да му објаснува на сиромавиот дека и со леб и сол се живее. Можеби може. Но не е исто кога тоа го зборува оној што веќе јаде од полна маса.

Фактите за Хрватска се премногу јасни за ваквата фраза да помине како наивно спакувана. Самото хрватско Министерство за надворешни работи, на 12-годишнината од членството, порача дека влезот во ЕУ бил почеток на нов процес што продолжил со влезот во еврозоната и во Шенген, и дека земјата преку ЕУ изградила економска сигурност и стабилност и добила моќна алатка за понатамошен раст.

Истото соопштение наведува и дека со поддршка од европските фондови Хрватска ги обновува Загреб и Бановина по земјотресите и ги турка дигиталната и зелената транзиција, поврзаноста и други приоритети. Тоа не е „сезонска приказна“. Тоа е инфраструктура, капитал, институционална тежина и геополитичка заштита.

И меѓународните економски институции го велат истото, само со посув јазик. ОЕЦД во својот преглед за Хрватска за 2026 оценува дека инвестициите поддржани од значителни приливи од фондовите на ЕУ помогнале да се модернизира економијата, а влезот во еврозоната и во Шенген во 2023 дополнително го засилил растот.

Тоа значи дека ЕУ за Хрватска не била украс врз постоечка куќа, туку конкретен мотор за инвестиции, модернизација и побрзо приближување кон повисоки животни стандарди. Кога Милановиќ ја сведува Унијата на декоративна фасада, тој директно се судира и со официјалната државна линија и со економската реалност на сопствената земја.

Бројките се уште понепријатни за неговата теза. Во презентацијата на хрватското Министерство за финансии за инвеститорите од 2026 стои дека Хрватска до 2030 има на располагање околу 24 милијарди евра од европските механизми, од кои 19,6 милијарди се грантови и 4,3 милијарди заеми.

Во истиот документ се наведува дека земјата веќе апсорбирала околу 7,3 милијарди евра, односно 85 проценти од алокацијата по линијата на Планот за закрепнување и отпорност, и дека е меѓу лидерите во апсорпцијата на европски средства. Ова не е идеолошка расправа, туку сурова математика: земја што црпи милијарди од ЕУ и на таа основа гради раст, обновува инфраструктура и турка реформи, не може чесно да се преправа дека Брисел е само сезонски декор.

Токму затоа изјавата на Милановиќ не е само потценувачка, туку и неодговорна. Северна Македонија е држава-кандидат од 2005 година и формално ги отвори преговорите во 2022, но и натаму е заглавена во лавиринт од билатерални блокади и политички условувања. Во таков контекст, кога од врвот на една членка ќе дојде порака дека и без ЕУ се живее „успешно и достоинствено“, тоа не е неутрална филозофија.

Тоа е порака што лесно ја релативизира сопствената европска обврска на Хрватска кон регионот и го потценува товарот што Македонија го носи веќе две децении. Особено затоа што токму хрватското МНР во истото соопштение вели дека проширувањето останува силен гарант на стабилноста во Југоисточна Европа и врвен хрватски приоритет. Значи, или ЕУ е суштинска за стабилност и развој, или е „сезонска приказна“. И двете заедно не можат да бидат вистина.

Оттука, проблемот со Милановиќ не е само во тонот, туку и во позицијата од која зборува. Кога ова би го кажал политичар од земја надвор од Унијата, тоа ќе беше став. Кога го кажува претседател на држава што токму преку ЕУ доби пари, пазари, слободно движење, евро, Шенген и посилна меѓународна позиција, тогаш тоа е или став полн со незнаење, или став полн со неодговорност.

А за Македонија, која со години ја тераат да докажува дека е доволно европска, ваквата реченица звучи токму така како што и е: не како пријателски совет, туку како подбив од комфорна позиција.