Подгорица брои до 2028, Скопје се подготвува за децении чекање во ЕУ

Во рок од само два дена, од Скопје стигнаа две пораки што најдобро го покажуваат новиот јаз во политичкиот речник на Западен Балкан кога станува збор за Европската унија. Во вторник, 31 март 2026 година, црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ од Скопје порача дека целта неговата земја да стане членка на ЕУ во 2028 година е амбициозна, но остварлива.

Само два дена претходно, на 29 март, премиерот Христијан Мицкоски изјави дека, ако треба, Македонија ќе чека и децении, затоа што нема да прифати уставни измени без јасен крај и предвидливост на процесот. Разликата не е само во тон, туку во цела политичка матрица: Подгорица зборува со рок, Скопје со услов што однапред го нормализира застојот.

Милатовиќ не дојде во Скопје само со дипломатска куртоазија, туку со порака дека европската перспектива може да се преведе во календар. Тој рече дека Црна Гора, како најнапредна земја во преговорите, сака да покаже дека членството не е сон, туку достижна реалност.

Таквата порака не е празен оптимизам: според Европската комисија, Црна Гора ги има отворено сите поглавја, а повеќе поглавја се веќе привремено затворени, што ѝ дава основа да зборува за завршница, а не за бескрајно чекање.

Македонската порака, напротив, веќе не е порака за забрзување, туку за издржување. Мицкоски својата позиција ја претставува како државничка цврстина и одбивање на „политичка авантура“, особено околу уставните измени и спорот со Бугарија.

Но кога премиер на земја кандидат јавно кажува дека е подготвен да чека и децении, тој не испраќа сигнал дека има план за излез од блокадата, туку дека државата психолошки се подготвува блокадата да стане трајна состојба. Во таа смисла, изјавата е повеќе од дневнополитички став: таа е признавање дека Скопје, барем во оваа фаза, не гледа реален механизам за деблокада.

Тука е и најнепријатниот факт за македонската позиција. Официјалниот став на Советот на ЕУ и натаму е ист: штом Македонија ги спроведе преземените уставни измени, Унијата е подготвена да свика нова меѓувладина конференција без дополнително политичко одлучување и потоа да го отвори првиот кластер што е можно побрзо.

Паралелно, Европската комисија во својот последен пакет за проширување констатира дека земјата сè уште не ги усвоила потребните уставни измени и токму затоа нема решителен исчекор во пристапните преговори. Тоа значи дека Брисел, барем формално, не ја менува рамката; ја повторува. Ако Скопје одговара со чекање, тогаш изборот е политички, а не технички.

Затоа реакцијата на Венко Филипче дека ваквото чекање е рецепт за изолација не треба да се чита само како партиски напад. Таа го отвора суштинското прашање: што точно ѝ нуди власта на државата како алтернатива на замрзнатиот европски процес. Бидејќи меѓу „не по секоја цена“ и „ќе чекаме децении“ има голем празен простор што мора да се пополни со стратегија, сојузници и конкретен дипломатски резултат. Во моментов, таков резултат не се гледа. Се гледа само јазик на отпор дома и јазик на рокови кај соседите.

Токму тука споредбата со Црна Гора станува политички непријатна за македонската власт. Да, двете држави не се во идентична позиција во преговарачкиот процес.

Но политиката не се мери само по формална стартна линија, туку и по тоа дали создава чувство на движење или чувство на безизлез.

Подгорица на своите граѓани им продава рок, амбиција и завршница.

Скопје им нуди трпение, неизвесност и подготвеност за уште една изгубена генерација во чекалницата пред ЕУ. Тоа е разликата што се слушна од Скопје во само 48 часа.