Просечната плата за февруари е 46.159 денари, колку реално останува?

Просечната плата за февруари изнесува 46.159 денари, што формално покажува годишен раст од 7,2 проценти, но месечно бележи пад од околу 1 процент во однос на јануари, отворајќи го старото прашање што значи статистички раст кога граѓаните секој ден се соочуваат со повисоки цени, поскапа храна, сметки, кирија и основни трошоци што сè потешко се покриваат со една плата.

Податокот на Државниот завод за статистика на прв поглед изгледа позитивно: просечната нето-плата во февруари 2026 година е повисока од февруари лани. Но зад таа бројка се крие многу понепријатна слика. Растот не е рамномерно распределен низ економијата, туку најмногу го влечат неколку сектори, меѓу кои административни и помошни услужни дејности, рударство и вадење камен, како и снабдување со вода, управување со отпад и санација на околината.

Во исто време, во однос на претходниот месец, платите паднале во земјоделство, шумарство и рибарство за 5,7 проценти, во други услужни дејности за 5 проценти и во уметност, забава и рекреација за 4,6 проценти. Тоа покажува дека за дел од работниците февруари не донел раст, туку реално назадување. Просекот, како и секогаш, ја измазнува сликата: едни ја креваат статистиката, други остануваат под неа.

Клучната дилема е колку од тие 46.159 денари реално остануваат откако ќе се платат основните трошоци. Според ССМ, синдикалната минимална кошница за февруари 2026 година изнесувала 67.382 денари, а со изнајмен стан од 60 квадратни метри достигнувала 82.757 денари. Тоа значи дека една просечна плата не ја покрива ни минималната месечна кошница, а за домаќинство што живее под кирија недостигот е уште подлабок.

Разликата е сурова. Ако едно домаќинство се потпира на една просечна плата, до минималната кошница му недостигаат повеќе од 21.000 денари. Ако плаќа и кирија, недостигот се искачува на повеќе од 36.000 денари. Тука нема простор за луксуз, заштеда или непланиран трошок. Тука станува збор за основно преживување на месецот.

Дури и две просечни плати не значат комфорен живот. Две просечни февруарски плати би изнесувале околу 92.000 денари, што формално ја покрива синдикалната кошница и трошокот со кирија, но остава ограничен простор за кредити, лекување, училишни трошоци, гориво, поправки, облека или каков било непредвиден удар врз семејниот буџет. Затоа статистичкиот раст на платите сè помалку се чувствува како подобар живот.

Скапотијата ја менува и психолошката вредност на платата. Граѓаните не ја споредуваат платата со табела, туку со сметката во маркет, цената на струјата, горивото, лековите, киријата и секојдневните трошоци за децата. Ако платата расте на годишно ниво, но кошницата расте побрзо од чувството на сигурност, тогаш официјалниот раст не создава реално олеснување.

Дополнителен проблем е што просечната плата не ја покажува распределбата на доходот. Голем број работници земаат значително помалку од просекот, особено во трудоинтензивни сектори, услуги, трговија, земјоделство и делови од приватниот сектор. За нив просечната плата од 46.159 денари е повеќе статистичка слика отколку лична реалност.

Во март, пак, трошоците на животот продолжиле да растат. ДЗС објави дека инфлацијата во март 2026 година во однос на февруари изнесува 0,7 проценти, а на годишно ниво трошоците на животот се повисоки за 4,9 проценти. Тоа значи дека притисокот врз платите не завршил во февруари, туку продолжил и во следниот месец.

Затоа прашањето за просечната плата не е само економска статистика, туку политичко и социјално прашање. Дали растот на платите навистина го следи растот на трошоците? Дали мерките против скапотијата имаат ефект врз реалниот живот? Дали просечниот работник може да планира месец, или само да ги одложува сметките од една плата до друга?

Просечната плата за февруари покажува бројка, но не ја затвора приказната. Таа открива дека дел од економијата статистички расте, но и дека секојдневието на многу граѓани останува под силен притисок. Кога минималната кошница е повисока од една просечна плата, прашањето не е само колку изнесува платата, туку колку живот може да се купи со неа.