Skip to content
Самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват, кој требаше да испрати политичка порака за новата динамика на проширувањето, ќе заврши без заедничка декларација. Причините засега не се официјално соопштени, но самото отсуство на завршен документ отвора прашање колку е цврст консензусот меѓу европските и регионалните лидери за следната фаза од процесот.
Декларациите на ваквите самити не се само протоколарни текстови. Тие се политички документ преку кој ЕУ и земјите од Западен Балкан ги потврдуваат заедничките позиции, приоритетите и очекувањата. Во нив обично се внесуваат формулации за европската перспектива, реформите, регионалната соработка, безбедноста, усогласувањето со надворешната политика на ЕУ и Планот за раст.
Токму затоа отсуството на декларација е важен сигнал. Во декември 2025 година, на претходниот самит ЕУ – Западен Балкан во Брисел, беше усвоена декларација, а сите присутни партнери од регионот се усогласија со неа. Во тој документ ЕУ ја потврди поддршката за европската иднина на Западен Балкан, но истовремено ја нагласи потребата од реформи, владеење на правото, добрососедски односи и усогласување со европската надворешна и безбедносна политика.
Самитот во Тиват се одржува шест месеци по тој состанок, во период кога Европската Унија сака да го врати проширувањето како стратешка тема. Според официјалната агенда на Европскиот совет, лидерите во Тиват разговараат за постепената интеграција на Западен Балкан во ЕУ, Планот за раст, безбедноста, отпорноста и геополитичките предизвици. Темата на самитот е „заеднички просперитет и стабилност на ЕУ и Западен Балкан“.
Во таков контекст, отсуството на декларација може да се чита како знак дека зад општите пораки за проширувањето постојат различни политички позиции, чувствителни формулации и нерешени прашања. Заеднички документ бара согласност околу јазикот со кој ќе се опишат обврските на регионот, позицијата на ЕУ, безбедносното усогласување, реформите и можните рокови. Ако таков документ не се усвои, тоа покажува дека политичката слика е посложена од заедничката фотографија на лидерите.
За Македонија, ваквиот исход има дополнителна тежина. Земјата е формално дел од процесот, но веќе подолго време стои во европски застој поради уставните измени и блокираната преговарачка динамика. Во Тиват, каде се зборува за постепена интеграција и за нови механизми за приближување до ЕУ, Македонија има потреба од јасна дипломатска позиција и видлив настап, а не само присуство на заедничката маса.
Без декларација, самитот ќе остане повеќе политичка сцена отколку документ со конкретни обврски. Тоа не значи дека разговорите се неважни, ниту дека процесот е запрен, но значи дека завршниот сигнал ќе биде послаб од очекуваното. Во дипломатијата, токму ваквите формулации често покажуваат каде има договор, а каде има тишина.
Пораката од Тиват затоа е двојна. ЕУ повторно зборува за проширување, но регионот и Унијата очигледно сè уште тешко доаѓаат до заеднички јазик за тоа како тој процес треба да изгледа. За земјите од Западен Балкан, меѓу нив и Македонија, тоа е предупредување дека европската перспектива нема да се движи сама од себе. Таа бара активна дипломатија, реформи и способност државата да биде видлива таму каде што се пишуваат следните политички пораки.
