Skip to content
По повеќе од половина век пауза од последниот екипиран лет кон Месечината, НАСА се подготвува за Артемис 2 – првата мисија со екипаж на ракетата SLS и леталото „Орион“, која треба да ги однесе астронаутите на 10-дневен „лунарен прелет“ и да ги врати на Земјата, без слетување. Мисијата е замислена како проверка на критичните системи за живот, навигација и комуникации во услови на длабока вселена, како предуслов за наредниот чекор – вистинско слетување во програмата Артемис.
Екипажот е составен од командантот Рид Вајсман, пилотот Виктор Гловер, мисионата специјалистка Кристина Кох и мисиониот специјалист Џереми Хансен од Канадската вселенска агенција, што ја прави мисијата и симбол на меѓународното партнерство во новата лунарна архитектура. „Орион“ за Артемис 2, според дел од плановите објавени во медиумите, го носи името „Integrity“.
Кога се лансира? Официјално, НАСА ја држи мисијата во рамка „не подоцна од април 2026“, но објави и „мисиска достапност“ со конкретни датуми и часови за можни прозорци во февруари, март и април. Првиот датум во календарот е 6 февруари по американско источно време (што кореспондира со 7 февруари 2026 во 02:41 UTC, односно 03:41 по македонско време), а потоа следуваат дополнителни можности на 7, 8, 10 и 11 февруари, со резервни прозорци во март и април доколку има технички или временски одложувања. Во сите случаи, НАСА нагласува дека термините се „подложни на измени“ и зависат од подготвеноста на системите.
Што треба да се случи пред полетување? Во неделите пред лансирањето, агенцијата планира т.н. „wet dress rehearsal“ – целосна проба на одбројувањето со полнење гориво и тестирање на процедурите до непосредно пред палење на моторите. Токму ваквите проби се клучни затоа што Артемис 1 имаше значајни одложувања поврзани со полнење гориво, а Артемис 2 е прв пат кога истата инфраструктура треба да работи со екипаж во леталото. Паралелно, ракетата и „Орион“ веќе излегоа од монтажната зграда кон лансирната позиција во Кенеди центарот, што е еден од последните големи логистички чекори пред финалните тестови.
Како ќе изгледа летот? По полетувањето, „Орион“ прво ќе помине краток период во ниска орбита околу Земјата за иницијални проверки, по што екипажот ќе изведе маневарски демонстрации и процедури што ќе им требаат за идни мисии со приближувања и докирања. Клучниот момент е „транс-лунарната инјекција“ – палење што го поставува леталото на траекторија кон Месечината. Патувањето до Месечината се очекува да трае неколку дена, по што следи прелет покрај далечната страна, со можности за набљудување и фотографирање на региони кои ретко се гледаат од непосредна човечка перспектива.
Зошто оваа траекторија е важна? Артемис 2 е планиран како „слободна повратна“ траекторија, што значи дека геометријата на Земја–Месечина и гравитацијата ја „враќаат“ капсулата кон Земјата дури и со ограничени корекции, со што се тестира безбедносната логика за сценарија на дефект. Во материјалите на НАСА се опишува фигура-осум патека што го носи екипажот на најголемо оддалечување илјадници милји зад Месечината, а вкупната должина на патувањето се комуницира како „околу 10 дена“ и ред на големина „стотици илјади милји“ патека.
Враќањето на Земјата е најтврдиот тест. По лунарниот прелет, „Орион“ се враќа кон Земјата и пред влез во атмосферата се одвојува сервисниот модул, оставајќи ја капсулата со термалниот штит да го издржи високотемпературниот, високобрзинскиот влез. Планираното слетување е „splashdown“ во Пацификот, во близина на брегот кај Сан Диего, со спасувачки операции во кои се вклучуваат НАСА и американската морнарица, а целта е екипажот да биде извлечен и префрлен во медицинскиот дел на бродот во рок од приближно два часа по слетувањето, доколку условите дозволат.
Што носи мисијата како наука и експерименти? Артемис 2 е пред сè тест-лет, но вклучува и медицински и биолошки мерења за тоа како човечкото тело и системите реагираат надвор од ниска орбита: следење на спиење и движење, земање биолошки примероци за имунолошки маркери, мерења на радијација и експерименти со „орган-на-чип“ уреди, плус планирани лунарни набљудувања и снимања. Во плановите што ги пренесуваат медиумите се спомнува и ослободување на мал број меѓународни CubeSat сателити како секундарен товар.
Има и „место“ за јавноста. НАСА води кампања во која граѓаните можат симболично да „испратат“ свое име на пат околу Месечината, преку внесување на имињата на дигитален медиум што ќе патува со „Орион“. Според јавните информации, над два милиони луѓе веќе се пријавиле, што агенцијата го користи како дел од пошироката комуникациска стратегија за враќање на интересот за лунарните мисии.
Што следува по Артемис 2? НАСА ја позиционира мисијата како мост кон Артемис 3 – планираното враќање на астронаути на површината, со фокус на регионот околу јужниот пол на Месечината, каде што се очекуваат трајно засенети области и потенцијални траги од воден мраз. Артемис 2 треба да одговори на најважното прашање пред слетување: дали системите за живот, енергија, навигација, комуникации и процедури се стабилни и предвидливи кога луѓето се навистина „надвор“, во средина што не простува импровизација.