Skip to content
Ножот во ранецот го разоткри системот во ООУ „Киро Глигоров“ во Скопје, каде што на 9 февруари четвртоодделенец донел остар предмет на час, а на 27 февруари вонредниот инспекциски надзор утврди дека училиштето формално постапило според протоколите, додека родителите на дел од соучениците предупредуваат дека проблемот не е изолиран инцидент, туку подолга низа аларми на кои институциите реагираат дури кога стравот веќе влегол во училницата.
Од она што досега е јавно познато, училиштето ја известило полицијата, социјалните служби и родителите, а од семејството било побарано да обезбеди официјална проценка од надлежна институција за да може да се одлучува за натамошна поддршка. Директорката посочува дека без таква проценка училиштето не може да побара образовен асистент или друга соодветна форма на интервенција, додека Министерството за образование и наука соопшти дека надзорот не нашол пропуст во постапувањето според правилниците. Тоа, меѓутоа, ја отвора суштинската дилема: што прави системот кога училиштето ги има протоколите, а нема доволно алатки да спречи повторување на ризично однесување.
Токму тука случајот излегува од рамката на една дневна вест и станува приказна за слабата врска меѓу образованието, социјалната заштита и проценката на потребите на детето. Правилникот за функционална проценка предвидува таа да служи за утврдување на видот и степенот на попреченост и за определување мерки за дополнителна поддршка во образованието, здравството и социјалната заштита. Но во пракса, според јавно достапните информации од училиштето и ресорите, токму моментот на упатување, добивање наод и претворање на тој наод во реална поддршка останува тесно грло. Кога тој процес доцни, товарот паѓа врз наставникот, стручната служба, родителите на другите деца и, на крајот, врз самото дете за кое се тврди дека има потреба од поинаков пристап.
Поширокиот контекст покажува дека ова не е само локален административен застој. УНИЦЕФ во својата анализа за инклузивното образование оценува дека Северна Македонија направила напредок со образовните асистенти, училишните инклузивни тимови и ресурсните центри, но дека остануваат сериозни предизвици во поддршката за наставниците, родителите и заедницата. Народниот правобранител, пак, во годишниот извештај наведува дека поплаките за заштита на дете од насилство најчесто се однесуваат токму на училиштата и предупредува дека доцнењето и недоволноста на мерките може истовремено да ги виктимизира и другите ученици и детето чие однесување е проблематично.
Затоа, прашањето веќе не е само дали мајчината изјава за ножот е доволна за затворање на случајот, ниту дали училиштето ја пополнило целата документација. Прашањето е дали државата има механизам што реагира пред кризата да стане јавна: брза проценка, јасна распределба на одговорности, поддршка за наставниците, заштита за соучениците и план за работа со детето што нема да се сведува на импровизација од инцидент до инцидент. Во моментов, случајот од Центар повеќе личи на судир меѓу формално исполнети процедури и суштински нерешен ризик.