УНИЦЕФ: Нездрава храна во училиштата е првата лекција за децата

Нездрава храна во училиштата и околу нив станува секојдневна средина за учениците во Северна Македонија, покажува најновата проценка на УНИЦЕФ објавена во мај 2026 година, спроведена со Министерството за образование и наука, Министерството за здравство и Институтот за јавно здравје. Анализата опфатила 40 училишта и го отвора прашањето што навистина им е најдостапно на децата кога ќе излезат на одмор меѓу часовите.

Наодите покажуваат дека проблемот не е само во навиките на децата, туку во средината што ги опкружува. Во дел од училиштата постои инфраструктура за здрава исхрана и физичка активност, но целокупната слика е поинаква: здравите оброци и ужини се ограничени, нездравите производи се лесно достапни, а нутритивното образование не е системски вградено во училиштата.

Според кампањата на УНИЦЕФ #WhatsToEat, во 20 проценти од училиштата се продаваат храна и пијалаци во самите училишни простории, а во сите тие случаи биле достапни само нездрави опции. Речиси сите училишта, односно 98 проценти, им дозволуваат на учениците за време на наставата да купуваат храна од блиски продавници, каде што нездравата храна е широко достапна. Во училиштата што нудат оброци, солените и слатките ужини се претвораат во правило, а не во исклучок.

Зад ова стојат и пошироки здравствени предупредувања. УНИЦЕФ претходно соопшти дека 34 проценти од момчињата и 28,3 проценти од девојчињата на возраст од 7 до 9 години живеат со прекумерна тежина или дебелина. Истовремено, повеќе од три четвртини од децата не јадат овошје и зеленчук секој ден, а речиси секое трето дете редовно консумира засладени безалкохолни пијалаци.

Податоците од COSI-истражувањето во 111 основни училишта дополнително ја потврдуваат сликата. Свежо овошје било достапно во 16,3 проценти од училиштата, зеленчук во 15,3 проценти, додека слатки ужини имало во 22,6 проценти, а солени грицки во 17,6 проценти од училиштата. Вода била најдостапниот пијалак, но пристапот до разновидна здрава храна останува ограничен.

Светскиот контекст ја прави оваа тема уште посериозна. УНИЦЕФ предупредува дека дебелината меѓу децата и адолесцентите на глобално ниво веќе станува поголем проблем од потхранетоста во повеќето региони, а како клучен фактор се посочуваат ултрапреработената храна, засладените пијалаци и агресивниот маркетинг насочен кон младите.

Препораките се јасни: построги правила за продажба на ултрапреработена храна и засладени пијалаци во училиштата, ограничување на маркетингот насочен кон деца, вложување во универзални здрави училишни оброци и нутритивно образование што ќе го водат обучени професионалци. Во спротивно, училиштата ќе продолжат да бидат место каде што здравиот избор постои на хартија, но не и на големиот одмор.