Никотинот во македонските училишта: 13,6% од учениците користат тутунски производи

Никотинот во училиште станува сè повидлив проблем откако национално истражување спроведено во 2024 година во 75 училишта, со опфат од 4.670 ученици на возраст 13–15 години, покажало дека 13,6% од учениците моментално користат некаков тутунски производ, а наодите беа презентирани на 27 февруари 2026 во Министерството за здравство од Институтот за јавно здравје, ресорното министерство и Светската здравствена организација.

КОЛКУ И КАКО КОНСУМИРААТ

Податоците укажуваат дека навиката одамна не е врзана само за „класичната“ цигара. Од учениците, 12,3% моментално користат тутун, 5,3% пушат цигари, 4,9% користат загреани тутунски производи, 3,6% користат тутун што не се пуши, а 9% користат електронски цигари, со повисок удел кај девојчињата според дел од презентираните категории. Од Институтот за јавно здравје предупредија дека растечкиот спектар на никотински производи ја менува сликата на зависностите кај адолесцентите и бара поостри и попрецизни политики, затоа што зависност развиена во адолесценција често преминува во долгорочно пушење со посериозни здравствени последици.

ПАСИВНО ПУШЕЊЕ И ЛЕСЕН ПРИСТАП

Истражувањето ја отвора и „невидливата“ страна на проблемот: изложеноста. Презентирано беше дека 57% од младите биле изложени на тутунски чад во домот, а 55,4% во затворени јавни простори, што ја поставува дилемата дали забраните и контролите навистина се спроведуваат таму каде што треба да бидат најстроги. Дополнително, 45,1% од учениците пријавиле дека виделе некого како пуши во или околу училишни објекти, што ја поткопува пораката дека училиштето е „безбедна зона“. Показател за слабата примена на правилата е и податокот дека 73,2% од младите пушачи не биле спречени да купат цигари поради возраста, што директно упатува на проблеми во контролата на продажбата на малолетници.

ЗАКОНСКИ МЕРКИ И ЕВРОПСКИОТ КОНТЕКСТ

Министерот за здравство порача дека наодите од истражувањето се користат како основа за нови законски решенија со цел да се регулира употребата на никотински производи, а беше нагласено и дека висок процент ученици, 86,9%, поддржуваат забрана за пушење во затворени јавни простори. Во контекст на европските трендови, Светската здравствена организација предупредува дека младите се меѓу најранливите групи за новите никотински производи, особено поради агресивен маркетинг и привлечни вкусови, а растот на вапингот кај адолесцентите се третира како сериозен јавно-здравствен ризик. Токму затоа, домашната дебата сè повеќе се поместува од прашањето „дали да се забрани“ кон прашањето „како да се спроведе“: од контрола на продажба на малолетници и ограничување на изложувањето на производите, до вистинска заштита од пасивно пушење во домот, јавните простори и училиштата.