Владиниот авион за 7 луѓе го пратија да евакуира 500 граѓани

Владата најави дека за евакуација на македонски државјани од Израел ќе го стави во функција владиниот авион, во момент кога речиси 500 граѓани побарале помош за извлекување од Израел, Катар и Обединетите Арапски Емирати. Тоа е првата конкретна оперативна мерка што ја соопштува државата, но уште во првиот чекор се отвора клучното прашање: дали се работи за реален евакуациски капацитет или за ограничена интервенција што се претставува како поголемо решение отколку што навистина е.

Причината е едноставна и мерлива. Во јавноста беше соопштено дека владиниот авион, практично, има место за седум патници, односно капацитет што со екипажот достигнува околу осум лица. Во исто време, бројката на пријавени македонски државјани што бараат помош изнесува 473. Дури и ако се земе предвид дека не сите ќе се евакуираат во ист момент и од иста точка, диспропорцијата меѓу обемот на кризата и капацитетот на првото понудено решение е очигледна.

Тука и почнува анализата што јавноста ја наметнува сама по себе. Ако владиниот авион се користи како прв чекор за најитни случаи, тогаш тоа е разбирливо и логично. Но ако се комуницира како главен одговор на државата во ситуација со стотици заглавени граѓани, тогаш впечатокот е дека институциите повеќе сакаат да покажат дека „нешто се прави“, отколку јасно да соопштат што навистина можат да испорачаат.

Оваа разлика меѓу симболична и реална операција станува уште повидлива кога во јавноста паралелно се отвора темата за патувањето на владината делегација во Будимпешта. За тој политички приоритет беше обезбедено комерцијално решение преку туристичка агенција и чартер-лет, односно системот нашол начин да обезбеди поголем авион кога тоа било важно за протоколот и агендата. Токму затоа сега критиката не е само кон типот на авион што се праќа, туку кон политичката порака што се испраќа: за државен настан може чартер, за граѓани во криза – владино авионче.

Во ваква ситуација најважно е да се каже нешто што досега недостига во јавната комуникација: владиниот авион не може да биде решение за речиси 500 луѓе, туку само алатка за ограничена фаза од поширока операција. Ако тоа не се изговори јасно, секоја следна изјава ќе звучи како импровизација, а секој лет како пиар-потег наместо дел од план.

Токму тука е суштинското прашање за државниот одговор. Дали постои јавно разбирлив евакуациски план со приоритети, транзитни точки и обезбедени комерцијални капацитети за поголем број луѓе, или сè се сведува на ад хок одлуки во зависност од моменталната безбедносна состојба. Бидејќи ако за Катар и ОАЕ веќе се соопштува дека нема безбедни услови за копнена евакуација, тогаш притисокот врз институциите нема да се намалува, туку ќе расте, а со тоа ќе расте и потребата за поголема, посериозна логистика.

Ова не е спор околу тоа дали треба да полета владиниот авион. Треба, ако има итни случаи и ако тоа е најбрзото што во моментот може да се направи. Спорот е дали власта сака да признае дека тоа е само почеток, а не решение. Бидејќи кога бројките се ставаат една до друга, политичката слика станува непријатно јасна: кризата е масовна, а првата јавно понудена алатка е премала за да ја носи тежината на целата операција.

Затоа, вистинскиот тест за Владата нема да биде дали авионот полетал, туку дали по првиот лет ќе следи системска евакуација со јасен ред, јасни критериуми и капацитет што одговара на кризата. Во спротивно, ќе остане впечатокот дека државата има поголем авион за политичка сцена отколку за сопствени граѓани кога им е најпотребна.