Skip to content
Во Брисел се скрши идејата што требаше да биде „брз пат“ за Украина кон ЕУ: на работна вечера на амбасадорите на земјите членки со претставник на Европската комисија, предлогот за таканаречено „обратно проширување“ беше остро отфрлен. Пораката е едноставна, но политички тешка: членството не може да се подели на „влез прво, права подоцна“, затоа што токму тоа би ја поткопало логиката на проширувањето и би создало нови конфликти внатре во Унијата.
Суштината на „обратното проширување“ беше Украина да стане формална членка, но без клучните привилегии што го прават членството реално: право на глас, пристап до Заедничката земјоделска политика и кохезионите фондови, кои би се „отклучувале“ постепено, зависно од реформите. Европската комисија ја пласирала идејата како контури, без да ја стави во официјален документ, но на маса пред амбасадорите се покажало дека политичката поддршка е речиси непостоечка.
Одбивањето има две причини што се гледаат зад дипломатскиот јазик. Прво, моделот изгледа како институционален трик што создава „членки од втор ред“, а тоа е токсично и за земјите кандидатки и за јавноста во ЕУ. Второ, членките не сакаат да ја раскинат мерит-базираната рамка на пристапување, затоа што еднаш кога ќе се „преврти“ редоследот – членство па интеграција – станува невозможно да се објасни зошто истото не важи и за други кандидати, или зошто некој би морал да ги исполни критериумите пред да влезе.
Во практична смисла, ова го гаси сценариото за забрзано членство на Украина до 2027 година што циркулираше во дел од политичките разговори, вклучително и како дел од пошироки мировни формули. Во истите дипломатски кругови веќе се споменува дека на Европскиот совет на 19 март ќе доминира став дека проширувањето останува по „класичната“ методологија – со исполнети критериуми, кластери и условувања – што го прави секој рок политички, а не договорно гарантиран.
Паралелно, Комисијата ја турка другата линија: како да се спречи следна „Унгарија“ по проширувањето. Во игра е модел Црна Гора да стане тест-случај со посилни и подолготрајни заштитни мерки во пристапниот договор, вклучително и идеи за санкции ако земја-членка назадува во демократијата и владеењето на правото, па дури и дискусии за ограничување на правото на вето во такви ситуации. За Подгорица, „црвена линија“ се какви било ограничувања на правото на глас, што покажува колку е чувствителна идејата за членство без реално учество.
И тука е клучниот политички парадокс: Брисел сака да ја забрза геополитиката на проширувањето, но главните престолнини сакаат да ја зацврстат контролата врз ризиците по проширувањето. Оттука и двојната порака што се чита од овој судир: „да“ за проширување, но со повеќе сопирачки, повеќе услови и помалку импровизации. Дури и кај Црна Гора, на терен се гледа претпазливост – особено од Франција, која се опишува како клучна пречка за зелено светло за следните чекори, во сенка на домашни политички калкулации пред изборниот циклус.
За Западен Балкан, пораката е студена: дебатата за Украина не создава автоматски „брза лента“ за сите, туку напротив – ги зацврстува правилата. „Обратното проширување“ пропадна затоа што никој не сака членки без глас, а никој не сака ни членки што добиваат глас без исполнети стандарди. Во таа тесна рамка, проширувањето останува меѓу геополитичката потреба и институционалниот страв – а тоа е комбинација што најчесто продуцира одложувања, а не прескокнувања.