Skip to content
Војната меѓу Иран и израелско-американската коалиција влегува во нова, поопасна фаза откако Техеран почна да ја активира „тешката артилерија“ во својот ракетен арсенал – супертешката балистичка ракета „Хорамшахр-4“ (позната и како „Хеибар“). Во првите извештаи се спомнуваат најмалку два регистрирани напади со овој систем, а во дел од тврдењата се наведува дека биле лансирани и две ракети истовремено, како демонстрација на капацитет да се пробие противракетната одбрана со „заситување“ на целиот одбранбен слој.
Она што ја прави „Хорамшахр-4“ политички и воено значајна не е само дострелот, туку масата што ја носи. За разлика од многу ракети од истата класа, кај овој систем се нагласува носивост на бојева глава од околу 1.500 килограми. Во практична смисла, тоа значи дека една ракета може да создаде разорно дејство со конвенционална експлозија, доволно силна да погоди инфраструктура, складишта и командни објекти – дури и кога не се користи високо-прецизна муниција. Токму затоа ваквите ракети се читаат како оружје за стратегиско заплашување: тие не се тука за „точка во точка“, туку за удар што оставa долготрајни последици.
Официјално, за „Хорамшахр-4“ се наведува дострел од околу 2.000 километри со тешка бојева глава. Во различни проценки и тврдења, бројките се поместуваат нагоре – до 2.600, па дури и 2.800 километри – што, теоретски, го проширува кругот на потенцијални цели. Во таа математика влегуваат и елементи на американската противракетна архитектура во Романија и Полска, кои со години се дел од поголемата безбедносна расправа меѓу Западот и Иран. Колку од овие бројки се реални, а колку се дел од психолошката војна, е тешко да се пресече во момент кога конфликтот се води и преку пропагандни наративи.
Во истите тврдења што циркулираат, се спомнуваат удари врз цели од висока симболика: рафинерија во Бахреин во близина на американскиот Пети флотен пункт, објект во Тел Авив и наводна цел поврзана со американско присуство во Обединетите Арапски Емирати. Но јавен проблем останува верификацијата: официјални фотографии од местата на ударите не беа објавени, а без независни потврди точниот обем на штетата останува во зоната на тврдење и контратврдење. Во вакви кризи, токму таа магла е дел од стратегијата – да се создаде впечаток на моќ и непредвидливост, дури и кога реалниот резултат е поограничен.
„Хорамшахр-4“ е и порака за темпото на војната. Се наведува дека ракетата може да остане подолго време складирана со гориво во резервоарите и дека не бара долги подготовки за лансирање. Ако тоа е точно, тогаш системот е наменет за услови во кои лансерите мора да преживеат под постојан надзор, со кратки прозорци за излез, лансирање и преместување. Во таков сценарио, секоја минута станува капитал, а мобилноста – еднакво важна како и дострелот.
Додатна чувствителност носат тврдењата за повеќекратни боеви глави. Кај ваквите системи често се мешаат два поима: вистинска MIRV способност (независно наведувани боеви глави кон различни цели) и „дисперзирачки“ товар што удира во поширока зона. Ако се работи за второто, поентата не е „прецизно гаѓање“ на повеќе мети, туку зголемување на радиусот на уништување и комплицирање на пресретнувањето. Во сите случаи, наративот за „повеќе боеви глави“ има една цел: да ја поткопа довербата дека одбранбените системи можат да гарантираат чист пресрет.
На поширок план, активирањето на ваков проектил е знак дека Техеран сака да ја префрли цената на конфликтот врз инфраструктурата и економијата, а не само врз фронтовските линии. Ракета со тешка бојева глава ја прави секоја рафинерија, терминал, база или енергетски јазол потенцијална политичка мета – удар што не се мери само со број на уништени објекти, туку со цената на осигурување, логистиката, снабдувањето и довербата на пазарите.
За регионот и пошироко, „Хорамшахр-4“ е предупредување дека конфликтот не се движи кон „контролирано смирување“, туку кон демонстративни удари со голема тежина и силна симболика. Кога тешките ракети влегуваат во игра, дипломатијата обично станува потешка, а компромисот поскап – затоа што секој следен чекор мора да одговори на прашањето што го поставува ваквото оружје: кој може да издржи подолг притисок, и кој има простор да не ескалира.