Фреските од „Свети Ѓорѓи“ во Старо Нагоричане презентирани на Меѓународен саем за уметност и реставрација во Фиренца

Со презентацијата „Патот на фреската помеѓу уметноста и конзервацијата“, претставници на Македонија за прв пат учествуваа на реномираното биенале на престижниот Меѓународен саем за уметност и реставрација во Фиренца, Р. Италија - Salone Dell'Arte e Del'Restauro di Firenze 2026. 

Овој настан беше поддржан од НУ Национален Конзерваторски центар - Скопје. Кога станува збор за уметноста, особено за ѕидното сликарство, може да се каже дека ренесансата ја обликувала Италија, додека Византија оставила трага во Македонија. Иако различни во географскиот и културниот контекст, овие две уметнички традиции се среќаваат во суштината на нивниот израз - фреската. Ова преплетување на уметноста и духовноста е водечката идеја на оваа презентација, која има за цел да го сподели искуството за зачувување и заштита на византиското ѕидно сликарство на еден од неговите најзначајни споменици: црквата „Свети Ѓорѓи“ во Старо Нагоричане.

За да се разбере контекстот, корисно е да се вратиме десет години наназад, кога Владо Муковски и Ангелина Спировска Муковска работеа на реставрацијата на фреските во црквата Света Богородица Перивлепта во Охрид – дело на истите мајстори, Михаил и Евтихиј. Овој проект, поддржан од Американскиот фонд при Амбасадата на САД во Скопјe, овозможи соработка со италијанските експерти Донатела Зари и Карло Џантомаси, испратени од УНЕСКО како технички консултанти.



Соработката го отвори патот за нов истражувачки проект за црквата „Св. Ѓорѓи“ во Старо Нагоричане, предводен од Владо Муковски и тимот од Националниот конзерваторски центар - Скопје. Проектот претставува долгорочна мисија за конзервација, планирана да трае повеќе од седум години, со оглед на големината, сложеноста и културното значење на споменикот.

Презентацијата илустрира различни фази од процесот на конзервација: од отстранувањето на солта во горните делови до стабилизирањето на оштетениот малтер, до анализата на причините за влошување и методите за враќање на визуелното и естетското единство на фреските. Овие резултати претставуваат само дел од тековната посветеност на заштитата на муралите, жив сведоштво за извонредноста на византиското сликарство.

Во вториот дел беше претставен заедничкиот уметнички проект на авторите - „Патот на фреската“ - изложба на современи фреско слики создадени во автентична техника фреско - сликање на влажен малтер. Проектот произлегува од желбата за поврзување на минатото и сегашноста, комбинирајќи ја старата фреско техника со современиот уметнички сензибилитет, создавајќи трогателни и современи фрески што го задржуваат истиот материјален и духовен импулс како и византиските мајстори.

Оваа презентација претставува вистинско патување помеѓу уметноста и конзервацијата - дијалог помеѓу минатото и сегашноста, каде што се среќаваат научната прецизност, етичката одговорност и креативната имагинација. Таа ја одразува посветеноста на заштитата на културното наследство како витално богатство за идните генерации.

Врската со уметноста и италијанската традиција за зачувување на културното наследство не е само професионална, туку и пријателска: долгогодишната соработка со Институтот „Палацо Спинели“ во Фиренца им овозможи на говорниците да учествуваат во специјализирани курсеви и школи, градејќи пријателства и професионален дијалог што денес претставуваат основа и инспирација за идни проекти.