Skip to content
Ормускиот теснец, клучната артерија за нафтата од Персискиот Залив, влезе во најопасната фаза од почетокот на војната: комерцијалната пловидба се суши, а нападите врз бродови стануваат дел од новата „нормала“ на морето. Во јавните проценки веќе се зборува за околу десет нападнати пловила во последните денови, додека движењето на танкери се сведе на минимум – пад од околу 90% во споредба со вообичаениот ритам.
Најилустративна е сликата од последната седмица: во неколку дена низ теснецот биле детектирани само девет комерцијални бродови (танкери, товарни и контејнерски), дел од нив со повремено „гасење“ на сигналот за позиција, што дополнително ја отежнува проверката на ризикот и ја храни паниката кај осигурителите и операторите.
Ескалацијата не се задржа само на „целните“ бродови. Во игра влезе и вториот круг на ризик – напад врз пловила што се обидуваат да пружат помош. Влечниот брод Mussafah 2 бил погоден од две ракети додека се обидувал да му помогне на контејнерскиот брод Safeen Prestige, кој бил погоден претходно. За Safeen Prestige беше пријавено дека бил погоден близу Ормус, со пожар во машинскиот простор и евакуација на екипажот.
Западниот Заеднички поморски информативен центар (JMIC) предупреди дека моделот на напади кон закотвени бродови, пловечки бродови и помошни пловила изгледа како кампања за создавање оперативна несигурност и одвраќање на рутинското комерцијално движење, наместо обид за „потопување“ како главна цел. Со други зборови, доволно е да се создаде страв – и сообраќајот сам ќе се запре.
Пораките од Техеран се контрадикторни и токму тоа ја зголемува неизвесноста. Од една страна, од Револуционерната гарда стигна закана дека секој брод што ќе се обиде да мине ќе биде „запален“, што е реторика што директно го гаси ризичниот апетит на осигурителите и капетаните. Од друга, беше испратена порака дека нема намера теснецот целосно да се затвори. Во меѓувреме, токму заканата – а не формалното затворање – се покажа доволна за да се создаде ефектот на блокада.
Европа и САД веќе реагираат како да се работи за долга криза. Се отвора простор за меѓународно обезбедување на морските патишта, а Вашингтон најави следење на трговските бродови што се обидуваат да минат кога условите ќе го дозволат тоа. Но додека дипломатските канали се движат, пазарот реагира веднаш: цената на нафтата се крева на премија за ризик, а секој ден со „празен теснец“ го прави сценариото на нов енергетски шок сè пореално.
Ова има директна последица и за Македонија, иако сме далеку од Ормус. Кога теснецот е под ризик, не поскапува само суровата нафта, туку и транспортот, осигурувањето и берзанските котации на дериватите што ги увезуваме. Домашниот пазар тоа го чувствува како повисоки цени на горивата и како нервоза што лесно прераснува во редици и „локални лимити“ – особено ако светската криза се совпадне со регулаторни ограничувања и седмични пресметки на цени.