Skip to content
Таа сакаше живот и го доби, а беше на 1 процент од смртта. Трансплантации тогаш не се вршеа во Македонија, како и во Хрватска и Словенија, а знаците покрај патот веќе ја влечеа кон Србија. Во Белград. Така беше, па Македонката Соња Столеска (61) живее веќе 25 години, но всушност живее со црниот дроб на девојче кое во тоа време било 10 години помладо од неа и ја подига свеста за донирање органи во својата земја. И насекаде каде што се наоѓа.
Соња Столеска е меѓу првите пациенти кои добиле црн дроб во Србија. Пред точно 25 години, нејзиниот црн дроб бил трансплантиран во Институтот за кардиоваскуларни заболувања „Дедење“, кој бил првиот што го трансплантирал овој орган во 90-тите.
Соња полни 62 години во ноември, но нејзиниот втор роденден – 21 март, кој го слави секоја година – ѝ е наметнат. Поради што сега доаѓа во Белград и во Институтот „Дедење“ како гостин.
Таа вели, „фала му на Бога што се вклучи“. Исто така вели дека „човекот треба да живее, сите велат заради децата, тоа е исто така точно, но пред сè треба да живее за себе“.
„Затоа сум сè уште тука денес“, ја започнува приказната за „Блиц здравје“ Соња Столеска, професорка по информатика и заменик-директорка на гимназијата „Д-р Ибрахим Темо“ во Струга, која ја започна својата борба во 1998 година.
Криптогена цироза од непозната причина
Соња е родена во Скопје, а се омажила во Струга и ја започнала својата борба во 1998 година. Имала малку повеќе од 33 години кога се разболела.
На почетокот се сомневало дека има хепатитис, но во 1999 година било откриено дека всушност има криптогена цироза од непозната причина.
„Првпат бев лекувана во Македонија до септември 1999 година, но бидејќи не беа извршени трансплантации на органи и бев во многу лоша состојба, во октомври отидов во Заводот „Дедење“, каде што еден млад доктор од Охрид ја правеше својата специјализација. Тие ги направија сите потребни тестови, одржаа конференција и заклучија дека можат да ме примат по српските новогодишни празници. Требаше да дојдам на 15 јануари 2000 година, откако ги собрав парите, како приватен пациент. Влегов во Белград токму кога беше убиен Жељко Ражнатовиќ Аркан. Кога имаше опсадна состојба, едвај стигнав до Заводот „Дедење“ таа вечер“, вели Сања Столеска за „Блиц здравље“.
Таа чекаше орган од 15 јануари 2000 година до 21 март 2001 година. Живееше во Белград, на Бежаниска Коса, а во Македонија остави зад себе ќерка од една и пол година и петгодишен син.
„Секој втор ден одев во Заводот „Дедиње“, каде што ми ја вадеа водата, бидејќи имав многу плеврални и абдоминални пункции на вода. Седев таму. Примив ненормално голема количина албумин, што за денешната медицина е незамисливо дека некој може да издржи толку многу“, се сеќава Соња.
Еден месец пред трансплантацијата, ѝ беше понудено да оди во Словенија
Кога дојде во Институтот „Дедиње“ во 2000 година, имаше 10 проценти шанси за преживување. Еден месец пред трансплантацијата, тие проценти паднаа на само 1, па ѝ беше понудено да оди во Словенија, каде што во меѓувреме започна програмата за трансплантација.
„Словенија започна во 2001 година. Таму работеше доктор од Србија. Реков: Тука живеам и сум мртва. Тежев 49 килограми. Како да се движам? Навистина бев во тешка фаза. 87 пати ми беше извадена вода од желудникот, 37 пати од белите дробови“, раскажува Соња.
„Мајко, дефинитивно умирам, ова е мојата единствена шанса“
На повикот на животот, чекаше дома, на Бежанијска коса.
„И тогаш заѕвони телефонот. Тоа беше главната медицинска сестра за трансплантации. „Ќе ја правиме ли програмата?“, праша таа. Секако дека ќе ја правиме. Бев многу среќна. Мајка ми, која беше со мене, ме праша зошто се радувам на операцијата. „Мајко, дефинитивно умирам, ова е мојата шанса, единствената шанса“. И… тој црн дроб, штом го ставија, веднаш истече жолчка“, вели Соња.
Ја оперираше доајенот на српската хирургија кој ја изврши првата трансплантација на црн дроб во Србија во 1995 година – проф. д-р Божина Радовиќ.
Доби црн дроб од 10-годишна близначка.
Никогаш не го запозна семејството на донаторот. Знае дека било девојче 10 години помладо од неа и дека нејзината мајка, медицински работник, дала согласност за нејзините органи.
„Сакав да се запознаам со семејството, но не ми дозволија. Знам дека девојчето требаше да се омажи, но од некоја причина, поради стрес, ѝ пукна аневризма во мозокот“, вели Соња Столеска.
Живот со нов црн дроб
По трансплантацијата, таа релативно брзо ја напушти болницата, но беше во Белград до 24 мај 2001 година, кога се врати дома.
„Живеам сосема нормално, одам на прегледи. На почетокот доаѓав секоја недела, потоа секој месец, потоа на секои 3 месеци, потоа на секои 6 месеци, сега правам прегледи еднаш годишно. Од 1 септември 2001 година одев на работа што е можно понормално. Бев заменик-директор седум години, а сега повторно сум. Живеј најнормален живот. Имам проблем, тоа е дебелината. Тој имуносупресивен лек си ја врши работата. Левиот бубрег не ми работи, но јас сум жива. Најважно е човекот да живее. Знаеш, сите велат, живееш за своите деца. Нема мајка на светот која не ги сака своите деца најмногу. Но, мора да живееш и за себе“, вели Соња.
Поубавата страна од искушението низ кое поминала
Секогаш кога доаѓа во Белград, оди во Институтот „Дедиње“. За да ја „исполни својата душа“.
„Бев многу болна, но уживав. Се грижеа за мене како за семејство. Не можам да ви опишам колку ги сакам сите луѓе од „Дедиње“. Тие, како што велиме овде во Македонија, ме тинтраа. Ме негуваа, не само во смисла на болест, туку и како човечко суштество. Затоа велам, фала му на Бога што бев болна за да ги запознаам тие луѓе. Тоа е нешто што вреди за целата мака, а маката беше ненормално голема – се сеќава Соња за „Блиц здравје“ и додава дека за прв пат била третирана со лек за оток, бидејќи нозете ѝ биле многу отечени.
Како да се подигне свеста за трансплантација
Нашата соговорничка се сеќава дека кога дошла во Србија во 1999 година, нашата земја веќе 4 години правела трансплантации и била далеку од сите околни земји.
„Во Словенија и Хрватска, трансплантацијата дури и не била позната, немало трансплантација. Во Србија се работеше на ВМА, и на Дедиње, а бубрегот се работеше во Клиничкиот центар на Србија. Што се случи потоа за да се спречи тоа, не знам… Почнав караванска кампања во Македонија. Им помагаме на помладите кои се борат за органи, особено за срцето на луѓето што живеат со пумпи“.
„Најважно е да се подигне свеста кај луѓето. Има одлични експерти, и во Србија и во Македонија. Свеста кај луѓето треба да се прошири. Кај нас мора да има еден православен свештеник, еден католички свештеник и еден исламски свештеник, бидејќи мислиме дека клучот лежи во религијата. Старата традиција сè уште владее, да се погреба починатиот цел. Но, нема цел човек. Што останува од него? Па како се прави кремација? Душата останува, нема тело. Треба да ја подигнеме свеста за тоа, и мислам дека таа вера ме спаси“, вели Соња Столеска на крајот за „Блиц здравје“.