Кој е Ненад Савески, тивкиот избор за прв обвинител

Изборот на Ненад Савески за владин предлог за нов државен јавен обвинител не доаѓа со голема политичка врева, ниту со биографија што досега била постојано во првиот план на јавноста. Токму тоа и го прави неговиот случај интересен. Во време кога обвинителството е под постојан сомнеж, а секој избор за прв човек на системот се чита и како политичка порака, Владата не посегна по звучно обвинителско име од најекспонираните предмети, туку по судија што кариерата ја градел меѓу обвинителството, кривичниот суд и специјализираната материја за организиран криминал и корупција.

Савески е роден во 1976 година, по образование е дипломиран правник и магистер по казнено право, а правосудниот испит го положил во 2003 година. Кариерата ја почнал во Основниот суд во Гостивар како судски приправник, потоа бил стручен соработник, а од 2009 до 2016 година работел како јавен обвинител. Од септември 2016 година е судија, а во Кривичниот суд во Скопје работи на кривична материја, вклучително и предмети од организиран криминал и корупција. Според јавно достапните податоци, тој во последниве години бил и активен предавач на Академијата за судии и јавни обвинители на теми како притвор, перење пари, посебни истражни мерки и принципот non bis in idem.

На хартија, тоа е биографија што делува како компромис меѓу две логики. Од една страна, Савески доаѓа од системот и не е човек однадвор. Од друга, не е дел од најекспонираниот обвинителски врв што со години се врти низ политички најтешките случаи. За Владата, токму тоа веројатно е предност: добива кандидат што има и обвинителско и судиско искуство, а не носи со себе толку тежок јавен багаж како дел од поистакнатите имиња во правосудството.

Но прашањето не е само што пишува во биографијата, туку и каков јавен профил има. Савески не е сосема невидлив човек во системот. Во интервју дадено пред две и пол години, тој отворено зборуваше за ниската доверба во судството и призна дека токму таа недоверба му е најголем товар во професијата. Тогаш кажа и дека судството во Македонија само си ја сузбива сопствената моќ, што е редок тон за активен судија и покажува дека не припаѓа на струјата што верува дека молкот е најдобра институционална одбрана.

Токму во тоа лежи првата важна црта на неговиот профил. Савески не изгледа како класичен бирократ што се движи низ системот без став. Во јавните настапи што се достапни, тој остава впечаток на човек што знае да говори директно, понекогаш и поостро отколку што системот е навикнат. Тоа може да се чита на два начина. Едниот е позитивен: можеби обвинителството конечно би добило раководител што нема постојано да се крие зад формули и процедури. Другиот е поризичен: прашање е дали тој темперамент може да се претвори во стабилно институционално водство на функција што бара и правна цврстина и политичка смиреност.

Причина за таквата дилема има. Во 2025 година Савески јавно и многу остро реагираше против одлука на Судскиот совет, испраќајќи порака до членка на Советот во која користеше зборови како „брука сте“ и „одете си“. Поводот беше изборот на вршител на должност претседател на Кривичниот суд, за кој тој тврдеше дека е спротивен на законот и дека се игнорира најдобро оценетиот судија. Во суштина, неговата реакција беше насочена против, според него, незаконито однесување и можен судир на интереси. Но начинот на кој беше кажано покажа и нешто друго: дека Савески не е човек што лесно ги премолчува внатрешните конфликти во правосудството.

Тоа не е скандал од класичен тип, не е афера со корупција или злоупотреба, но е јавна контроверзија што кажува многу за неговиот стил. За едни, тоа е доказ за интегритет и подготвеност да влезе во судир со затворениот систем кога смета дека се крши закон. За други, тоа е знак за темперамент што може да биде проблематичен на функција што мора да координира цел обвинителски апарат, да менаџира хиерархија и да одржува институционални односи.

Втората јавна контроверзија поврзана со него е постара и доаѓа од предметот „Меѓународен сојуз“. Во 2020 година, како судија на претходна постапка, тој беше прозиван во јавноста по одлуката наместо притвор да определи куќен притвор за обвинета во случајот. Подоцна самиот јавно изјави дека никој не влијаел врз неговата одлука и дека таа била донесена самостојно врз основа на доказите и околностите. Таа епизода не заврши како докажан скандал врзан за него, но остана како показател дека неговите одлуки во чувствителни предмети не поминувале без политички и медиумски притисок.

Ако се собере сè, сликата е прилично јасна. Зад Савески не стои голема јавна афера што би го дисквалификувала уште на старт. Нема јавно потврдени корупциски случаи врзани за неговото име, ниту формален товар што би го следел како очигледен скандал. Но има две важни работи што јавноста не треба да ги игнорира: прво, тој има изразен и остар однос кон внатрешните аномалии во системот; второ, бил дел од неколку чувствителни кривични ситуации во кои неговите одлуки биле предмет на спорење и јавна дебата.

Од политички аспект, изборот на Савески е и порака. Владата можеше да турка поекспониран обвинител, можеше да избере некој од имињата што јавноста веќе ги препознава од големи истраги, но се реши за судија со обвинителско минато и со профил што изгледа поумерен за јавноста, а доволно „внатрешен“ за системот. Тоа може да значи дека се бара фигура што ќе изгледа стручно прифатлива, а политички помалку експлозивна. Но тука е и ризикот: кога се избира потивок кандидат, јавноста секогаш се прашува дали се добива реформатор или само помалку конфликтно лице на стариот систем.

Во прилог на неговата кандидатура оди и фактот што добил позитивно мислење во филтерот на Советот на јавни обвинители, заедно со уште тројца кандидати, а медиумските извештаи наведоа дека бил меѓу највисоко оценетите. Тоа му дава формален легитимитет и му ја зајакнува стартната позиција пред собраниската постапка. Но во земја со толку ниска доверба во правосудството, формалните оценки никогаш не се доволни сами по себе. Вистинското прашање е дали Савески има капацитет од човек што зборувал за слабостите на системот да стане човек што ќе ги менува.

Токму затоа изборот на Ненад Савески не треба да се чита само како кадровско решение, туку како тест. Ако биде избран, ќе мора брзо да покаже дали е само уште еден системски човек со добра биографија, или обвинител што навистина ќе отвори фронт против внатрешната летаргија, селективноста и стравот од политички чувствителни предмети. Зашто во овој момент на Македонија не ѝ треба само ново име на вратата на обвинителството. Ѝ треба човек што ќе покаже дека таму конечно почнува да работи институција, а не само функција.