Словенија не излегува од ЕУ и НАТО, пропагандата излезе пред фактите

Поголем дел од македонските портали со сомнителни финансии, а по нив и дежурните трубачи на Руска и Орбанова пропаганда, денес пренесоа сензационални наслови дека Словенија „ќе излезе од НАТО и ЕУ“ кој не произлегува од одлука на словенечката држава, туку од изјава на лидерот на малата парламентарна партија Resni.ca, Зоран Стевановиќ, чие политичко движење во март годинава влезе во парламентот со околу пет пратенички места и денес во словенечката политика се води како најмалата парламентарна партија. И словенечките медиуми што ја следат тамошната политика јасно прават разлика меѓу партиски став и државна политика.

Суштината на изјавите од Љубљана е поинаква од драматичниот наратив што се пренесе во дел од македонските портали. Уште во јануари, а потоа и во март, словенечките медиуми објавија дека Resni.ca смета оти за членството во НАТО може повторно да се провери волјата на граѓаните на референдум, но тоа беше претставено како дел од партиска програма, не како државна одлука. Во истите извештаи се наведува и дека повеќето словенечки партии го поддржуваат натамошното членство на земјата во НАТО.

Дополнително, словенечката јавност веќе еднаш мина низ слична политичка епизода во јули 2025 година, кога по спорот околу трошоците за одбраната беше отворена можност за консултативен референдум за членството во НАТО. Но тој процес не стигна до изјаснување на граѓаните: парламентот го поништи претходно изгласаниот консултативен референдум за одбранбените расходи, а со тоа пропадна и најавата на движењето Свобода за дополнителен референдум за НАТО. Со други зборови, ниту тогаш, ниту сега, нема активна државна постапка со која Словенија би одела кон излез од Алијансата, а уште помалку од Европската Унија.

Токму затоа, пренесувањето на изјавата на Стевановиќ како најава дека „Словенија ќе распишува референдум“ или дека државата е пред излез од ЕУ и НАТО е класичен пример на политичко преувеличување што се претвора во дезинформација. Скопје1, на пример, во самиот текст пренесува дека станува збор за став на лидер на партија, но насловот и рамката на написот отвораат сосема поинаква слика, како да станува збор за државен процес што веќе е започнат.

Ваквите искривувања не доаѓаат во празен простор. Во словенечката изборна кампања годинава имаше предупредувања за дезинформации и за странско мешање, а агенцијата АП уште во јануари објави дека претседателката Наташа Пирц Мусар јавно предупредила дека ќе внимава на манипулации и дезинформации, вклучително и од странство. Ројтерс, пак, во март оцени дека кампањата била одбележана со обвинувања за странско мешање.

Кога на тоа ќе се додаде и долгогодишно документираното медиумско влијание од кругови блиски до Виктор Орбан, сликата станува појасна. БИРН уште во 2020 година известуваше за унгарски медиумски аквизиции во Словенија и Северна Македонија што предизвикале загриженост, а извештај на Меѓународниот институт за печат наведува дека од 2017 година има бран инвестиции во словенечки и македонски медиуми од унгарски бизниси тесно поврзани со Орбан. Во одделен, понов извештај, Ројтерс објави и дека координирани пораки во корист на Орбан пред изборите во Унгарија биле дополнително засилувани од руски или со Русија поврзани извори.

За Македонија постојат и постари истражувања што покажуваат дека руското влијание во земјата најчесто се манифестирало преку разузнавачко, политичко и пропагандно дејствување, а не секогаш преку јасно видливи директни сопственички врски во медиумите. OCCRP објави документи за руски и српски обиди за мешање во Македонија, а на истата истражувачка платформа стои и дека луѓе поврзани со унгарските провладини медиуми влегле во масовно купување на македонски информативни гласила. Затоа е попрецизно да се зборува за спој меѓу унгарско медиумско влијание и проруски наративи, отколку автоматски за секој поединечен портал да се тврди дека е директно финансиран од Москва.

Случајот со Словенија покажува како функционира оваа матрица. Една маргинална или мала политичка позиција прво се претвора во сензационалистички наслов, потоа во „вест“ дека државата е пред радикален геополитички пресврт, а на крај во регионален пропаганден пакет што треба да создаде впечаток дека Европската Унија и НАТО се распаѓаат одвнатре. Фактите, барем засега, покажуваат нешто многу пообично: во Словенија постои мала партија што флертува со антиестаблишмент теми, но нема државна одлука, нема распишан референдум и нема започнат процес за излез од ЕУ или НАТО.