Skip to content
Александар Вучиќ повторно го држи политичкиот часовник во свои раце: во Србија, по локалните избори на 29 март и по консултациите со партии на 13 април, претседателот намерно ја одржува неизвесноста околу предвремените парламентарни избори, затоа што така добива време, ги држи противниците во постојана мобилизација и си остава простор да го избере моментот што најмногу ѝ одговара на власта. Во таа игра, изборниот календар не е техничко прашање, туку централна политичка алатка.
Суштината на анализата е дека Вучиќ не испраќа збунувачки пораки случајно, туку систематски. На 31 март отвори можност изборите да се одржат до крајот на годината или дури на 28 јуни, на 3 април таа одлука ја поврза со меѓународната безбедносна состојба, а до 13 април веќе зборуваше и за нови датуми и поширок временски прозорец. Таквата подвижна реторика му овозможува истовремено да изгледа подготвен за избори и да избегне обврска веднаш да ги распише. Тоа е класична тактика на контрола преку неизвесност: опозицијата останува во исчекување, а власта го задржува правото последна да го избере теренот.
Но таа тактика не се појавува во политички вакуум. Падот на настрешницата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, трагедија што подоцна однесе 16 животи, ја отвори најдлабоката пукнатина во српската политика во последниве години. Од барање одговорност за можни пропусти и корупција, незадоволството прерасна во пошироко студентско и граѓанско движење што ја оспорува довербата во институциите, транспарентноста и начинот на владеење. Токму затоа прашањето за изборите денес не е само дилема за датум, туку и дилема дали власта може да го амортизира политичкиот удар што го произведе Нови Сад.
Има причини Вучиќ да оди на побрз изборен расплет. Анализата посочува дека рано лето може да ѝ одговара на власта поради можен послаб одѕив кај дел од опозициските гласачи, ризикот економската слика да се влошува подоцна во годината и можноста опозицијата да влезе неподготвена или расцепкана. Тоа е логика на превентивен удар: да се гласа пред незадоволството дополнително да созрее и пред противниците да изградат поширок, дисциплиниран фронт.
Но има и сериозни причини за одложување. Локалните избори во десет општини и градови покажаа дека владејачката Српска напредна странка формално победи, но и дека бележи пад во голем дел од средините, додека листите поддржани од студенти и опозиција добиваат нова енергија. Дополнително, набљудувачи и критичари пријавија низа инциденти и неправилности, што значи дека секои следни парламентарни избори би можеле да бидат проследени со уште посилен спор околу легитимноста на резултатот. Од таа перспектива, одложувањето за Вучиќ е обид да се истроши протестниот бран, да се разедини опозицијата и да се избегне непосреден ризик од постизборна криза.
Тука лежи и најважната порака на анализата: Вучиќ не се двоуми затоа што не знае што сака, туку затоа што сака да ја продолжи предноста што му ја дава неизвесноста. Консултациите со партии, вклучително и со актери што критичарите ги сметаат за блиски до власта, повеќе служат за создавање впечаток на демократска процедура отколку за вистинско споделување на одлуката. Во меѓувреме, српската политичка сцена останува заглавена меѓу две можности: брзи избори како обид за контролирано ресетирање или одложување како купување време пред потежок судир. Во двата случаи, „Вучиќ и изборите во Србија“ веќе не се само тема за календар, туку мерка за длабочината на кризата во која влезе државата.