Skip to content
Шест недели млазно гориво во Европа е предупредувањето што во април ја отвори најмрачната слика за европскиот авио-сообраќај и енергетската безбедност. Додека војната со Иран и блокадата на Ормускиот теснец го стегаат протокот на нафта и деривати, Меѓународната агенција за енергија предупредува дека Европа влегува во зона на ризик во која поскапото гориво лесно може да прерасне во доцнења, кратења на летови и хаос во пресрет на летната сезона.
Суштината на кризата е едноставна и затоа е толку опасна. Ормускиот теснец е една од најчувствителните енергетски артерии во светот, а нарушувањето на испораките веќе ги оттурна цените нагоре и ја засили паниката кај авиокомпаниите и аеродромите. Ројтерс јави дека околу 75 проценти од увозот на млазно гориво во Европа доаѓал од Блискиот Исток, а IEA предупредува дека, ако не се надомести поголем дел од изгубениот волумен, резервите може опасно да се стопат до јуни. Тоа значи дека проблемот веќе не е само ценовен, туку и физички — дали ќе има доволно гориво таму каде што авионот треба да полета.
Веќе се гледа дека шокот не останува на ниво на предупредувања. Според „Индипендент“, директорот на IEA Фатих Бирол предупредил дека откажувања на летови може да почнат наскоро ако блокадата потрае. Истиот ден easyJet соопшти дека само минатиот месец платил дополнителни 25 милиони фунти за млазно гориво и очекува подлабока полугодишна загуба, додека Ројтерс јави дека Lufthansa веќе приземјува дел од флотата поради растечките трошоци. Кога авиокомпании почнуваат да пресметуваат кои линии да ги скратат, кризата престанува да биде далечна геополитика и станува директен удар врз патниците.
Затоа драмата не е само во тоа што билетите ќе поскапат. Ryanair предупреди дека размислува за кратење на 10 проценти од летовите, SAS веќе откажа повеќе од 1.000 летови во април и привремено ги зголеми цените, а европските аеродроми предупредуваат дека недостиг може да се почувствува во рок од неколку недели ако кризата продолжи. Европската комисија засега вели дека нема актуелен недостиг во ЕУ, но истовремено подготвува итни мерки за да го амортизира ударот. Со други зборови, институциите сè уште не прогласуваат пожар, но веќе бараат каде е најблискиот излез.
Најтешката политичка вистина во оваа приказна е што Европа повторно се соочува со стара слабост во нова форма. Доволно е една стратешка точка да се затвори и веднаш станува видливо колку е кревка зависноста од увоз, колку се ограничени резервите и колку брзо „пазарен проблем“ се претвора во закана за инфлација, туризам и секојдневен живот. Ако Ормускиот теснец остане стегнат, летото нема да биде обележано само со поскапи одмори, туку со можност дел од Европа да открие дека нејзината мобилност зависи од само неколку недели гориво.