Skip to content
Падот на цените на нафтата денеска повторно го отвори истото прашање што во Македонија секогаш доаѓа со неколку дена задоцнување — дали кога светската нафта драстично паѓа, домашниот регулатор и пазарот ќе реагираат брзо како што реагираат кога цените одат нагоре. Денес, откако Иран соопшти дека Ормускиот теснец е отворен за комерцијални бродови во текот на прекинот на огнот, светските цени на суровата нафта нагло се лизнаа надолу, а во Скопје вниманието сега се префрла кон Регулаторната комисија, чија последна официјална одлука за горивата важи од 15 април.
Падот не е симболичен, туку вистински пазарен шок. Според Ројтерс, брентот паднал за околу 13 проценти на 86,52 долари за барел, а американската WTI на 81,19 долари, што е најниско ниво од 10 март. Причината е јасна: по неколкунеделната блокада и стравувањата за глобален недостиг, отворањето на Ормускиот теснец веднаш ја оттурна цената надолу, бидејќи пазарот почна да пресметува дека дел од ризикот за испораките може да се намали. Асошиетед прес исто така објави дека падот бил над 13 проценти, што покажува дека не станува збор за маргинално дневно поместување, туку за драматичен пресврт.
Во Македонија, меѓутоа, горивото не се движи по истиот ритам како берзанската паника. Последната официјална одлука на РКЕ е донесена на 14 април и се применува од 15 април, со што бензинот ЕУРОСУПЕР БС-95 е 82 денари, ЕУРОСУПЕР БС-98 е 84 денари, а дизелот 95,5 денари за литар. Во самото образложение РКЕ наведува дека пресметката е направена според референтните светски цени на дериватите и курсот на доларот во изминатиот период, односно според претходна временска пресметка, а не според денешниот пазарен удар. На официјалната страница на Комисијата, заклучно со 17 април, нема нова јавно објавена одлука за горивата по таа од 14 април.
Токму тука е и суштината на домашната дилема. Ако Регулаторната ги формира максималните цени врз основа на просек од претходен период, тогаш падот што денес изгледа драматично не мора автоматски да се прелее на пумпите уште вечерва. Дополнително, Ројтерс предупредува дека и покрај отворањето на теснецот, европскиот пазар сè уште ќе остане затегнат извесно време, бидејќи на бродовите им требаат околу 21 ден за да стигнат од Заливот до Ротердам. Тоа значи дека дел од геополитичката премија може да се топи побрзо на берза отколку во реалните испораки. Но исто така е точно и дека РКЕ јасно нагласува оти тоа се максимални цени и дека трговците можат да продаваат и пониско од нив.
Домашниот контекст ја прави оваа приказна уште почувствителна. Владата веќе интервенираше со намалување на ДДВ за горивата од 18 на 10 проценти, а потоа и со намалување на акцизите за 4 денари кај дизелот и 2 денари кај бензините, мерки што, важат до 20 април. Премиерот Христијан Мицкоски изјави и дека е можно дополнително намалување на цените следната недела, што значи дека и политички и регулаторно веќе е создадено очекување дека, ако светскиот пад се задржи, тој ќе мора да се почувствува и дома.
Затоа прашањето дали Регулаторната ќе реагира не е само техничко, туку и прашање на доверба. Ако светската цена на нафтата продолжи да паѓа и во следните денови, а домашните цени останат речиси неподвижни, јавноста тешко ќе прифати објаснувања дека методологијата бара трпение. Ако, пак, денешниот пад се покаже како краток здив во нестабилен пазар, Комисијата ќе има аргумент дека не смее да носи одлуки врз база на еднодневна еуфорија. Но по мартовскиот ценовен шок и по сите вонредни владини мерки, просторот за бавна реакција веќе е тесен. Пазарот денес испрати јасен сигнал надолу. Сега редот е на домашниот систем да покаже дали навистина ги следи цените и кога паѓаат, а не само кога растат.