Трамп купува време или бара излез од војната

Иранските кругови блиски до преговарачкиот врв ја отфрлија најавата на Доналд Трамп за продолжување на примирјето и ја претставија како обид Вашингтон да купи време за можен изненаден удар. Пораката дојде откако американскиот претседател соопшти дека САД ќе го продолжат прекинот на огнот со Иран на неодредено време, на барање на Пакистан, кој посредува во обидите за мировни разговори.

Советникот на иранскиот главен преговарач и претседател на парламентот Мохамад Бакер Калибаф, Махди Мохамади, оцени дека продолжувањето на примирјето „нема значење“ додека американската блокада на иранските пристаништа продолжува. Според него, блокадата не се разликува од воена агресија и мора да добие воен одговор. Тој ја формулираше и најострата порака: дека продолжувањето на примирјето од страна на Трамп е „тактика за купување време за изненаден удар“.

Трамп, пак, изјави дека ќе го продолжи примирјето додека Иран не достави предлог и додека разговорите не завршат „на еден или друг начин“. Според Reuters, американската одлука изгледа како еднострано продолжување на примирјето, бидејќи не беше веднаш јасно дали Иран или Израел ќе го прифатат тој чекор. Истовремено, Трамп најави дека американската морнарица ќе продолжи со блокадата на иранските пристаништа и крајбрежје, што Техеран го смета за чин на војна.

Ова ја става кризата во најчувствителната точка од досегашните преговори. На хартија, примирјето треба да отвори простор за дипломатија. Во пракса, Иран го гледа како пауза под притисок, додека САД ја задржуваат блокадата и воената предност. Тоа значи дека двете страни зборуваат за мир, но се движат како да се подготвуваат за нов судир.

Пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф му се заблагодари на Трамп за прифаќањето на барањето да се продолжи примирјето, со надеж дека двете страни ќе ја искористат паузата за сеопфатен мировен договор. Но и по таа порака остана нејасно кога, и дали, ќе се одржи нова рунда разговори во Исламабад.

Примирјето меѓу САД и Иран беше договорено по седум недели војна што ја потресе глобалната економија и ја подигна цената на нафтата. Reuters претходно објави дека уште од почетокот на прекинот на огнот било нејасно дали станува збор за вистинско примирје, бидејќи борбите и заканите продолжиле, а Ормускиот Теснец не бил целосно отворен за нормален поморски сообраќај.

Во центарот на спорот останува блокадата. За Вашингтон, таа е инструмент на притисок за да се натера Иран на договор. За Техеран, таа е продолжение на војната со други средства. Додека блокадата трае, секое продолжување на примирјето ќе биде читано во Иран како тактичка пауза, а не како вистински прекин на непријателствата.

Кризата има и поширока економска тежина. Ормускиот Теснец е една од најважните точки за светската нафта, а Reuters наведува дека околу 20 проценти од светското снабдување било погодено од конфликтот. Цените на нафтата паднаа по првичната најава за примирје, но останаа над нивото пред почетокот на војната, со предупредување дека може повторно да скокнат ако борбите продолжат или ако блокадата остане на сила.

Затоа иранската реакција не е само воена реторика. Таа е сигнал дека Техеран не сака примирје во кое САД ја задржуваат можноста да го контролираат морскиот пристап, да вршат економски притисок и истовремено да бараат нови отстапки на преговарачката маса. Од иранска перспектива, таквата рамка не е мир, туку продолжување на притисокот без формално бомбардирање.

Трамп се обидува да ја претстави одлуката како простор за договор, но неговите претходни закани дека американската војска е подготвена за нов напад го прават тој сигнал помалку убедлив за Техеран. Reuters објави дека продолжувањето на примирјето дошло само неколку часа откако Трамп изјавил дека не е расположен да ја продолжи привремената пауза и дека американската војска е „подготвена да тргне“