Skip to content
Предлог-измените на Законот за Влада, со кои се отвора пат за укинување на преодната, односно техничката влада, повторно ја враќаат Македонија во спорот што стои зад сите изборни циклуси од Пржино наваму: дали институциите се доволно независни за власта сама да организира избори, или опозицијата мора да има директен увид во клучните ресори за да се спречат злоупотреби.
Законот е доставен во Собранието по скратена постапка. Според објавените информации, решението има одложено дејство – техничка влада би имало уште на следните парламентарни избори, редовни или предвремени, а потоа овој модел би заминал во историја. Владата тврди дека постојниот модел создава политички и административни компликации, додека новото решение треба да донесе поголема стабилност и континуитет во работата на институциите.
СДСМ, пак, го чита потегот како обид да се укине единствениот механизам за контрола на извршната власт во изборен период. Од партијата обвинуваат дека власта „шверцерски“ протнува измени на Законот за Влада, без политички консензус, и предупредуваат дека во вакви услови укинувањето на техничката влада би значело директен удар врз фер изборниот процес.
Техничката влада беше воведена како дел од политичкиот договор од Пржино, по кризата со прислушувањето и обвинувањата за злоупотреба на државниот апарат во избори. Моделот предвидува 100 дена пред парламентарни избори актуелниот премиер да поднесе оставка, а опозицијата да влезе во Владата со двајца министри и тројца дополнителни заменици-министри. Клучната поента не е симболична, туку оперативна: опозицијата добива увид и контрола во ресори што можат директно да влијаат врз изборниот процес.
Токму затоа СДСМ инсистира дека ова не е техничко прашање, туку прашање на институционална рамнотежа. Лидерот на партијата Венко Филипче претходно ја нарече техничката влада „последна линија на одбрана“ од целосно заробување на слободната волја на граѓаните за време на избори. Според него, укинување може да се разговара само во зрело општество со независни институции, а не во услови во кои опозицијата тврди дека МВР, правосудството и другите системи се под силна партиска контрола.
Во аргументите на СДСМ централно место има МВР. Техничкиот министер за внатрешни работи, кој доаѓа од опозицијата, според нив е гаранција дека полицијата нема да биде ставена во функција на владејачката партија. Филипче го поврза ова и со системот „Безбеден град“, предупредувајќи дека без опозициски увид може да се отвори простор за следење и притисок врз политички противници.
Од СДСМ дополнително тврдат дека укинувањето се турка во момент кога, според нив, власта губи доверба, економијата е под притисок, граѓаните се соочуваат со високи цени, а институциите се партизирани. Во таков контекст, велат од партијата, наместо да се зајакнуваат гаранциите за изборна контрола, власта се обидува да го отстрани механизмот што ѝ овозможува на опозицијата да влезе во институциите пред избори.
Ставовите во опозицијата не се целосно исти. Левица, на пример, претходно соопшти дека укинувањето на техничката влада за нив е прифатливо само ако оди заедно со суштински изборни реформи, пред сè една изборна единица и еднаков медиумски пристап за сите политички субјекти. Партијата оценува дека техничката влада се претворила во фасада и механизам за меѓупартиско пазарење, но предупредува дека не може да се укинува без вистински демократски замени за контрола на изборниот процес.
ДУИ, според објавите за лидерската средба и подоцнежните реакции, бараше консултации со меѓународниот фактор околу прашањето, што покажува дека моделот на Пржино и натаму се третира како политички договор што не може еднострано да се избрише. И дел од аналитичарите оценуваат дека техничката влада има слабости и дека го блокира функционирањето на државата, но предупредуваат дека инструмент воведен со консензус треба да се укине на ист начин, ако државата сака политичка стабилност.
Власта, од друга страна, тврди дека техничката влада ја завршила мисијата и дека Македонија не треба вечно да живее во модел на изборна недоверба. Премиерот Христијан Мицкоски по лидерската средба во јануари рече дека било прифатено техничка влада да има уште на следните избори, но потоа да не постои. Според него, ако земјата сака да биде дел од европското семејство, не може постојано да функционира со преодни влади пред избори.
Суштинскиот спор затоа не е дали техничката влада е совршено решение. Таа не е. Таа создава паралелни центри на моќ, ги усложнува министерствата и го претвора предизборниот период во институционален судир. Но прашањето што го поставува опозицијата е што ќе ја замени. Ако нема техничка влада, ако нема независно МВР, ако нема департизирано правосудство, ако нема еднаков медиумски пристап и ако нема доверба во изборната администрација, тогаш укинувањето на моделот не изгледа како европска нормализација, туку како враќање на целата изборна моќ во рацете на актуелната влада.
Затоа овој закон не е само закон за укинување на еден стар пржински механизам. Тој е тест за тоа дали Македонија има доволно силни институции за изборите да не зависат од добра волја на власта. За СДСМ и дел од опозицијата, одговорот засега е негативен: без преодна влада, велат тие, се укинува последниот институционален филтер преку кој опозицијата може да ја контролира извршната власт во најчувствителниот период – непосредно пред избори.