Војната со Иран носи најголем скок на цената на енергијата од 2022

Војната со Иран може да предизвика најголем скок на цената на енергијата од руската инвазија врз Украина во 2022 година, предупредува Светска банка во најновиот извештај за пазарите на суровини, во кој се прогнозира раст од 24 проценти на енергетските цени оваа година и нов удар врз инфлацијата, храната и економскиот раст.

Според извештајот, војната на Блискиот Исток и нарушувањата во Ормускиот Теснец испраќаат силен шок низ глобалните пазари. Светска банка прогнозира дека вкупните цени на суровините ќе пораснат за 16 проценти во 2026 година, главно поради поскапувањето на енергијата, ѓубривата и неколку клучни метали.

Најчувствителна точка останува Ормускиот Теснец, преку кој, според Светска банка, минува околу 35 проценти од светската поморска трговија со сурова нафта. Нападите врз енергетска инфраструктура и прекините во пловидбата предизвикале најголем регистриран шок во снабдувањето со нафта, со првично намалување од околу 10 милиони барели дневно.

Иако цените се намалиле од неодамнешниот врв, Светска банка наведува дека нафтата „брент“ во средината на април сè уште била повеќе од 50 проценти поскапа отколку на почетокот на годината. Просечната цена за 2026 година се прогнозира на 86 долари за барел, наспроти 69 долари во 2025 година, под претпоставка најтешките нарушувања да завршат во мај, а пловидбата низ Ормускиот Теснец постепено да се нормализира до крајот на годината.

Економската опасност не завршува со нафтата. Според проценките, цените на ѓубривата може да пораснат за 31 процент, поттикнати од скок од 60 проценти кај уреата. Тоа ја влошува достапноста на ѓубривата, ги притиска земјоделците и создава ризик за идните приноси, што може да се прелее и врз цените на храната.

Светска банка предупредува дека ако конфликтот се продолжи, притисокот врз храната и достапноста на основните производи може да турне до 45 милиони луѓе во акутна несигурност со храна оваа година. Најтешко би биле погодени сиромашните домаќинства, кои најголем дел од приходите ги трошат токму на храна и гориво.

Последиците се чувствуваат и преку инфлацијата. Во земјите во развој, Светска банка сега очекува просечна инфлација од 5,1 процент во 2026 година, што е цел процентен поен повеќе од очекувањата пред војната. Растот на овие економии е ревидиран на 3,6 проценти, односно за 0,4 процентни поени помалку од јануарската прогноза.

Ако војната се прошири или ако извозот на нафта и гас остане подолгорочно нарушен, сценариото станува уште потешко. Во таков случај, Светска банка предупредува дека „брент“ може да достигне просек од 115 долари за барел во 2026 година, што би предизвикало нови бранови поскапувања кај гасот, ѓубривата и алтернативните извори на енергија.

Пораката од извештајот е дека војната повеќе не е само регионален безбедносен ризик, туку глобален економски проблем. Енергијата поскапува прва, потоа растат цените на храната, а на крај инфлацијата ги притиска каматите, долговите и растот. Токму затоа Светска банка предупредува дека владите треба да избегнуваат широки и скапи мерки без јасна цел и наместо тоа да ја насочат помошта кон најранливите домаќинства