Обединување на Молдавија и Романија, многу реална можност

Високи претставници на властите на Романија и Молдавија очигледно имаат и голема меѓусебна наклонетост. На почетокот на мај, молдавската претседателка Маја Санду и нејзиниот романски колега Никушор Дан објавија заедничка фотографија на своите Фејсбук страници: тие седат насмеани, еден до друг во романски воен авион. „Заедно со претседателот Никушор Дан, сме на пат кон главниот град на Ерменија, каде што ќе се одржи состанокот на Европската политичка заедница“, напиша Маја Санду.

Тоа беше прв пат лидерите на Република Молдавија и Романија да патуваат заедно на меѓународен состанок и по пристигнувањето на аеродромот да бидат пречекани како дуо. Тој гест веројатно не беше случаен: тоа е јасна порака за сè поважното прашање за можноста за (повторно) обединување на Република Молдавија и Романија.

За прв пат во двете земји, лидерите кои имаат позитивен став за обединувањето се на власт во исто време. Сите претходни молдавски претседатели се спротивставија на ова, додека во Романија само Трајан Басеску (претседател од 2004 до 2014 година) беше упорен застапник на „унионизмот“.

„Романија е подготвена“

Сегашната молдавска претседателка, Маја Санду, е добро позната поддржувачка на обединувањето, но сепак ја избегнува темата. Дури во последните месеци, во неколку интервјуа за странски медиуми, таа отворено се изјасни за обединување. Во јануари 2026 година, таа изјави за Би-Би-Си дека лично ќе гласа за референдумот за обединување – што ги поттикна некои молдавски опозициски политичари да бараат нејзино отстранување поради „велепредавство“. На крајот на април, таа повторно се залагаше за тоа во разговор со новинарите на „Ле Монд“.

Романскиот претседател Никушор Дан отворено ја поддржува идејата и изјави: „Романија е подготвена“. Во исто време, тој е првиот романски претседател кој не зазема патерналистички став кон своите значително посиромашни „браќа и сестри на североисток“, туку се однесува подеднакво кон соседната земја и нејзините граѓани. Ова е добро прифатено во Република Молдавија.

Покрај тоа, Маја Санду и Никушор Дан имаат блиски лични односи. И двајцата претходно беа активисти против корупцијата и се бореа против самоволието и злоупотребата на моќта. Маја Санду, како и многу нејзини сонародници, е исто така државјанка на Романија. Како претседател, таа го поддржа Никушор Дан на романските претседателски избори во мај 2025 година и гласаше за него.

Играчка на големите сили

Можеби изгледа необично – претседателот на една земја, кој е исто така државјанка на соседна земја, гласа таму и на крајот се залага за исчезнување на сопствената земја. Но, тоа покажува колку се поврзани Република Молдавија и Романија – јазично, историски и културно.

Во обете земји, официјален јазик е романскиот. Поранешното Кнежевство Молдавија беше поделено помеѓу Русија и Отоманската Империја во 1812 година. Границата – речиси точно на средина – беше реката Прут. Кратко по Првата светска војна, во декември 1918 година, новата политичка елита во делот од Молдавија што беше под руска власт одлучи за обединување со Романија, која самата беше создадена во 1859 година со обединување на две отомански вазални кнежевства, Молдавија и Влашка.

Во 1940 година, во договор со нацистичка Германија, Сталин ја анектирал територијата на Молдавија источно од реката Прут и од неа, заедно со тесен појас на Транснистрија, ја создал Молдавската Советска Република.

Таа доби независност во 1991 година, дури и пред официјалното распаѓање на Советскиот Сојуз.

Долго време, ниту во Молдавија ниту во Романија, унионистичките идеи не играа значајна политичка улога. И покрај ова, Русија од 1991 година предупредува за наводното „фашистичко обединување“ на Молдавија и Романија. Тоа беше и еден од наративите што придонесоа за постепеното отцепување на Транснистрија од 1990 до 1992 година – процес што беше придружен со првата руска војна по распадот на Советскиот Сојуз.

Можеби би било подобро…

Во Република Молдавија, според анкетата од март 2026 година, околу 42 проценти од граѓаните го поддржуваат обединувањето, но сепак мнозинството од 47 проценти не сакаат да се откажат од својот суверенитет и да станат само сиромашна покраина на соседна Романија. Сепак, бројот на оние што го поддржуваат обединувањето расте, а во Романија го застапуваат дури 72 проценти од анкетираните.

Една од причините за поголемата склоност кон обединување е нападот на Русија врз Украина, кој, особено во Молдавија, доведе до промена на расположението кај оние кои сè уште имаа илузии за Русија. Покрај тоа, се проценува дека повеќе од една третина од приближно 2,4 милиони жители на Молдавија имаат и романско државјанство. Романија е далеку најважниот трговски партнер на Молдавија и ѝ помогна да се ослободи од зависноста од руската енергија и да се поврзе со европските енергетски мрежи.

На почетокот на мај, Синдикатите на писатели на Романија и Република Молдавија во заедничка изјава изјавија: „Време е да се премине од декларации на конкретни чекори“. Сепак, ќе биде потребно долго време за да се постигне таа цел. Во уставите на двете земји има големи пречки за обединување, а Молдавија се обврза на воена неутралност и во тој документ. Но, најголемата непозната е што ќе се случи со Транснистрија, област сè уште контролирана од проруски сепаратисти.

„Тоа е целосно нивна работа“

И покрај сè, темата за обединување добива на интензитет. Така, на пример, молдавските гласачи се важен фактор на изборите во Романија и придонесоа за победата на Никушор Дан 2025 – против кандидатот на крајната десница Ѓорѓе Симион, претседател на партија наречена, парадоксално, Алијанса за обединување на Романците. Така, Санду и Дан играат важна улога во тоа што темата за обединување не ѝ се остава на романската крајна десница.

Во Република Молдавија, Маја Санду се соочи со обвинувања за предавство од проруските партии за застапување на обединувањето. Исто така, постојат независни критички гласови кои сметаат дека е несоодветно претседателот да се залага за обединување со Романија, во средината на напредните преговори за пристапување во ЕУ. Барем високата претставничка на ЕУ за надворешна политика, Каја Калас, не гледа проблем во ова. На тоа прашање, таа неодамна одговори дека евентуалното обединување може да го одлучат само граѓаните на Република Молдавија и Романија – никој друг.