Skip to content
Кремљ инвестира милијарди долари во водење хибридна војна против Полска, која Москва сè повеќе ја смета за еден од клучните театри на спротивставување на Западот.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Кремљ инвестира милијарди долари во водење хибридна војна против Полска, која Москва сè повеќе ја смета за еден од клучните театри на спротивставување на Западот. Полскиот министер за надворешни работи, Радослав Сикорски, изјави дека Русија води „сеопфатна когнитивна војна“ против неговата земја што оди многу подалеку од традиционалната дезинформација. Според него, во Полска дејствува „руска петта колона“, а Кремљ користи мрежа од организации и поединци кои работат под повеќеслојна покривка во области кои формално не припаѓаат на класичните театри на војување.
„Од перспектива на Кремљ, ова е војна против целиот Запад, насочена кон нашите сојузи и дизајнирана да ги поткопа темелите на успехот не само во Полска, туку и во целиот регион“, нагласи Р. Сикорски. Тој рече дека од почетокот на целосната инвазија на Украина, Москва потрошила повеќе од 6 милијарди долари за функционирање на својот пропаганден апарат, вклучувајќи рекордни 1,4 милијарди долари во текот на 2025 година. Во исто време, Европската Унија издвојува само мал дел од овие средства за борба против манипулацијата со информации. Според проценката на полскиот министер, целта на руските операции е да се ослабне волјата за отпор, да се поткопаат демократските вредности и да се продлабочат внатрешните поделби во европските општества.
Во последните години, полските безбедносни служби приведоа неколку лица осомничени за соработка со руските разузнавачки служби со цел извршување шпионски активности и ширење дезинформации. На почетокот на 2026 година, Меѓународниот центар за борба против тероризмот во својот извештај ја означи Полска како европска земја најизложена на руска саботажа. Според податоците од Полската агенција за внатрешна безбедност (ABW), бројот на истраги поврзани со шпионажа во 2025 година се дуплирал во споредба со претходната година, додека вкупниот број на вакви случаи во последните две години ги надмина резултатите забележани во текот на претходните три децении.
Дополнителна загриженост во Варшава предизвикува растечката популарност на партијата „Полска крунска конфедерација“, предводена од ултрадесничарскиот политичар Гжегож Браун, застапник на „нормализација“ на односите со Русија. Во текот на изминатата година, поддршката за таа политичка сила се зголеми на 8 проценти.
Изјавите на полското раководство укажуваат дека Варшава сè пореално ги проценува намерите на Москва, која не ја гледа Полска како изолирана цел, туку како еден од главните фронтови на своето хибридно спротивставување на Западот. Таквиот пристап го покажува напорот на Кремљ да постигне стратешки цели не само со воени средства, туку и со системска дестабилизација на социо-политичките услови во рамките на земјите-членки на НАТО и Европската Унија.
Посебната важност на Полска за Русија произлегува од нејзината улога како главен логистички центар за поддршка на Украина. Секое слабеење на политичката волја во Варшава или внатрешна дестабилизација директно би влијаело врз способноста на западните партнери да му обезбедат на Киев воена, финансиска и хуманитарна помош. Интензивирањето на руските шпионски мрежи и саботажни активности укажува на преминот на Кремљ од спорадични операции во системска хибридна агресија. Не станува збор само за собирање разузнавачки информации, туку и за целни обиди за поткопување на довербата во државните институции, ослабување на внатрешната отпорност на Полска и создавање атмосфера на трајна нестабилност.
Стратешката цел на Москва не е само слабеење на поддршката за Украина од страна на Полска и другите европски земји, туку и преобликување на целата архитектура на европската безбедност и обновување на сопственото влијание врз политиката на соседните земји. За Кремљ, поделбите во НАТО и Европската Унија се клучен предуслов за остварување на ревизионистичките амбиции и повторно воспоставување на сфери на влијание во Источна Европа.
Значајните финансиски ресурси што Русија ги насочува кон пропагандни активности потврдуваат дека информацискиот простор стана една од клучните области на модерното хибридно војување. Во исто време, нееднаквоста помеѓу руските инвестиции и ресурсите доделени од Европската Унија за борба против информациските операции создава дополнителни ризици за европската безбедност.
Една од главните цели на руската хибридна кампања е да се продлабочи поларизацијата на полското општество и да се поттикнат внатрешни конфликти. Кремљ е заинтересиран дискусиите за миграциската политика, односите со Украина или внатрешните политички конфликти да се претворат во фактори на дестабилизација и да ја ослабнат позицијата на Полска во Европа.
Растот на поддршката за Гжегож Браун и неговата политичка опција покажува дека дури и во земја која традиционално е меѓу најдоследните противници на Кремљ, проруските наративи можат да најдат поддршка од дел од населението. Руското влијание се остварува не само преку директни врски со Москва, туку и преку политички актери кои ги промовираат концептите за „нормализација“ на односите со Русија и ги користат како инструмент за внатрешна политичка мобилизација.
Од внатрешната стабилност на Полска зависи не само способноста на Варшава и нејзините европски партнери ефикасно да одговорат на руските хибридни операции, туку и зачувувањето на единството на Европската Унија и ефикасната поддршката на Украина.
Изложеноста на проруско политичко влијание, диверзивни активности и манипулација со информации во голема мера ќе одредат дали Кремљ ќе успее да ги оствари своите цели насочени кон поткопување на европскиот безбедносен систем.
Паралелно, Русија активно користи недвижности во земјите од Северна Европа како инструмент за разузнавање. Шведската влада формираше посебна истражна комисија за да подготви измени во законот за експропријација што би овозможиле присилна конфискација на приватен недвижен имот во сопственост на руски граѓани, кој се наоѓа во близина на воени објекти или критична инфраструктура.
Предложените измени треба да ѝ дадат на владата овластување брзо да реагира на ризиците поврзани со користењето на недвижен имот за активности што претставуваат закана за националната безбедност. Во Стокхолм, тие истакнуваат дека влошената безбедносна состојба бара нови механизми за заштита од шпионажа, саботажа и други форми на хибридно дејствување.
Откривањето на недвижен имот поврзан со бизнисменот Станислав Алешченко, кој има кипарско државјанство и, според шведските медиуми, одржува врски со Кремљ, привлече посебно внимание. Куќата што ја купил на островот Муско се наоѓа директно над подземната поморска база што шведските вооружени сили ја користат од 2019 година.
Дополнителна загриженост предизвикуваат активностите на структурите на Руската православна црква кои купиле недвижен имот во близина на меѓународниот аеродром Вестерос. Шведските експерти не ја исклучуваат можноста ваквите објекти да се користат како бази за собирање разузнавачки информации.
Законодавната иницијатива на шведската влада покажува свест дека традиционалните правни механизми на демократските држави не се секогаш доволни за ефикасно спротивставување на современите хибридни закани. Давањето право на државата насилно да конфискува недвижен имот што претставува потенцијален безбедносен ризик би можело да стане преседан во европската пракса.
Според проценките на европските разузнавачки служби, Русија во последните години развива мрежа на тајни логистички и инфраструктурни објекти во неколку европски земји. Купувањето приватни недвижнини, складишни комплекси, земјиште и други цивилни објекти се смета за дел од долгорочна стратегија за создавање потенцијални упоришта во рамките на безбедносниот простор на НАТО.
Илустративен пример е случајот со финската компанија „Аиристон Хелми“, која во 2018 година купи голем број објекти во близина на стратешки важни поморски патишта и воени објекти во Финска. За време на претресот, пронајдени се инфраструктурни елементи што би можеле да се користат за надзор, логистичка поддршка и тајна комуникација.
Во овој контекст, руските недвижности во земјите од Северна Европа се повеќе се гледаат како потенцијален инструмент за реализација на хибридни сценарија во случај на влошување на безбедносната состојба. Особено загрижувачки е фактот што ваквите објекти се наоѓаат во непосредна близина на воени бази, транспортни центри и друга критична инфраструктура.
Клучниот фактор што ја поттикна шведската влада да преземе порешителни мерки е концентрацијата на руски средства во близина на стратешки одбранбени објекти. Според прелиминарните проценки, повеќе од 150 граѓани на Руската Федерација поседуваат стотици имоти во областа на Стокхолм и северот на земјата. Купувањето недвижности од страна на структурите на Руската православна црква во близина на аеродромот Вестерос дополнително потврдува дека Кремљ покажува интерес не само за воената, туку и за транспортната инфраструктура. Планираната реформа има за цел да ги елиминира постојните законски дупки и да го врати целосниот државен надзор врз критично важните локации.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
