Skip to content
На прв поглед изгледа дека Албанија деновиве ја тресе еколошки протест. Илјадници граѓани излегуваат на улиците со розови фламинга во рацете, барајќи да се запре изградбата на луксузен туристички комплекс поврзан со инвестицискиот фонд на Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп.
Но, како што често се случува на Балканот, непосредниот повод е само врвот на ледениот брег.
Зад паролите за заштита на природата, зад гневот поради уништувањето на мочуриштата кај Звернец и зад слоганот „Албанија не е на продажба“, се крие многу подлабоко незадоволство. Она што денес го гледаме во Тирана не е бунт против туристички комплекси или против странски инвестиции. Тоа е бунт против моделот на владеење во кој граѓаните се сведени на статисти во процесите што директно ја одредуваат нивната иднина.
Авторката Језерца Тигани во анализата за БИРН/Призма забележува дека „Албанците што протестираат не се против туристичките комплекси или странските инвестиции, туку против практиката да бидат третирани како пасивни субјекти на одлуки донесени од повисоки центри на моќ“.
Токму во оваа реченица е содржана суштината на таканаречената „Фламинго револуција“.
Кога развојот станува туѓ проект
Проблемот не е во тоа што Албанија привлекува милијарди евра инвестиции. Напротив, секоја балканска држава се натпреварува за странски капитал, туристи и нови работни места.
Проблемот е кога граѓаните имаат чувство дека развојот се случува без нивно знаење, без нивна согласност и без нивно учество.
Според информациите што ги пренесуваат повеќе меѓународни медиуми, проектот за Сазан и Звернец бил проследен со обвинувања за недоволна транспарентност, ограничени јавни консултации и забрзани административни процедури.
Во такви околности, дури и најдобрата инвестиција може да биде доживеана како наметнат проект.
Граѓаните не протестираат затоа што не сакаат хотели. Тие протестираат затоа што не сакаат да дознаваат за судбината на сопственото крајбрежје откако одлуките веќе се донесени.
Балканска приказна што не е само албанска
Токму затоа оваа приказна е важна и за Македонија.
Во изминатите три децении Балканот разви специфичен модел на владеење во кој големите инфраструктурни, урбанистички или инвестициски проекти најчесто се претставуваат како готова работа. Граѓаните се информираат, но ретко се консултираат. Од нив се очекува да аплаудираат, а не да поставуваат прашања.
Кога ќе се спротивстават, обично добиваат еден од трите одговори: дека се против развојот, дека се политички мотивирани или дека не ја разбираат „големата слика“.
И токму тука се раѓа гневот.
Не затоа што луѓето се против модернизацијата, туку затоа што чувствуваат дека демократијата завршува во моментот кога ќе завршат изборите.
Поуката за Европа
Протестите во Албанија доаѓаат во време кога Брисел ја претставува земјата како една од најуспешните приказни на проширувањето. Европските институции ја пофалија Тирана за напредокот во евроинтеграциите и ја претставија како пример за регионо.
Но, „Фламинго револуцијата“ испраќа една непријатна порака: демократскиот напредок не се мери само со отворање преговарачки поглавја и усвојување закони.
Се мери и со тоа дали граѓаните чувствуваат дека нивниот глас има тежина.
Затоа протестите не треба да се читаат како отпор кон инвестиции, туку како барање за политичко достоинство. Луѓето сакаат да бидат партнери во развојот, а не публика која треба да ги поздрави однапред донесените одлуки.
Фламингата како симбол на едно подлабоко барање
Можеби токму затоа симболот на протестите не е политичко знаме, ниту партиски слоган, туку птица.
Фламингото стана симбол на нешто многу поголемо од заштита на едно мочуриште. Тоа стана симбол на отпорот кон чувството дека државата, природните ресурси и јавниот простор можат да се распределуваат без согласност на оние што живеат таму.
Во таа смисла, борбата не е за птиците.
Борбата е за правото граѓаните да не бидат третирани како публика додека некој друг ја пишува нивната иднина.
И токму затоа „Фламинго револуцијата“ е многу повеќе од спор околу еден туристички комплекс. Таа е судир меѓу две визии за демократијата: едната во која одлуките ги носат политичките и економските елити, и другата во која граѓаните бараат место на масата кога се одлучува за нивната земја.
