Skip to content
Албанија влезе во нова политичка и еколошка бура откако илјадници граѓани излегоа на протести против мега-проектот за луксузен ресорт поврзан со Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп. Проектот, вреден околу 1,4 милијарди евра, е планиран на едно од најчувствителните крајбрежни подрачја во земјата, кај островот Сазан и во близина на заштитеното подрачје Вјоса–Нарта, каде што живеат фламинга, пеликани, морски желки и други ретки видови. Она што Владата на Edi Rama го претставува како историска инвестиција за туризмот, за демонстрантите станува симбол на опасна трговија со природата, јавниот интерес и европската иднина на Албанија.
Протестите почнаа локално, во областа Звернец, но брзо се преселија во Тирана и добија многу поширока политичка тежина. Фламингото стана симбол на отпорот, а пораките на улица се движат од заштита на природата до остри обвинувања дека Албанија не смее да стане „Дубаи на Јадранот“ по цена на уништување на последните диви плажи. Демонстрантите бараат запирање на работите, повлекување на машините и целосна транспарентност за дозволите, сопственоста на земјиштето и договорите со инвеститорите.
Во центарот на спорот е прашањето дали Албанија развива елитен туризам или отвора врата за бетонирање на заштитени зони. Планот опфаќа луксузни хотели, вили, апартмани и марина, а според дел од извештаите, се зборува за капацитет што може да достигне и до 10.000 соби. За Владата, тоа е шанса земјата да се позиционира како висококласна туристичка дестинација, да привлече капитал и да создаде работни места. За еколозите, тоа е рецепт за неповратна штета врз крајбрежје кое досега останало релативно недопрено токму поради историската изолираност на Албанија.
Најголемиот проблем не е само името на Кушнер, туку начинот на кој проектот се турка напред. Албанските и меѓународните еколошки организации предупредуваат дека Вјоса–Нарта е дел од еден од најважните миграциски коридори за птици на Јадранот. Подрачјето е живеалиште на повеќе од 200 видови птици, меѓу кои фламинга и далматински пеликани, а околните води се важни и за медитеранската монашка фока и за морските желки. Токму затоа активистите тврдат дека таму не смее да се започнува со расчистување, патишта, огради и инфраструктура пред да има убедлива, независна и јавна проценка на влијанието врз животната средина.
Случајот доби дополнителна тежина откако беа поставени огради со бодликава жица кај предложената локација, што предизвика судири меѓу граѓани и приватно обезбедување. Снимките од теренот ја засилија јавната реакција и ја претворија локалната еколошка битка во национално прашање за владеење на правото. Прашањето веќе не е само дали фламингата ќе изгубат мирно живеалиште, туку дали граѓаните имаат право навреме да знаат што се планира со јавниот простор, кој стои зад земјишните трансакции и дали законите се менуваат за да им се приспособат на конкретни инвеститори.
Премиерот Edi Rama, сепак, не отстапува. Тој тврди дека Албанија не смее да испрати порака дека е земја непријателски настроена кон странските инвеститори. Според него, проектот ќе ја модернизира земјата, ќе донесе престиж и ќе покаже дека Албанија може да игра во туристичката лига на богатите медитерански дестинации. Rama дури ги претстави протестите како дел од „хибридна војна“, со што дополнително ја радикализираше дебатата. Таквата реторика, наместо да ги смири сомнежите, отвори уште едно прашање: дали Владата сака разговор со граѓаните или сака секоја критика да ја прикаже како напад врз државата.
Ова е особено чувствително затоа што Албанија паралелно се претставува како земја што сака да влезе во Европската Унија и да ги усогласи своите стандарди со европското законодавство. Поглавјето за животна средина и клима бара заштита на чувствителни екосистеми, јасни проценки на влијание и управување со идните Натура 2000 подрачја. Ако проект од ваков обем се турка во или до заштитена зона без целосна транспарентност, тој може да стане тест за кредибилитетот на Албанија пред Брисел. Затоа „жолтиот картон“ од европските кругови не е само еколошка забелешка, туку предупредување дека европскиот пат не оди заедно со селективна заштита на природата.
Случајот има и регионална сенка. Кушнер веќе беше поврзан со спорен проект во Белград, каде што планот за луксузна градба на чувствителна локација предизвика силни реакции и правни последици. Тоа ја прави албанската приказна уште повидлива: Балканот повторно се појавува како простор во кој големи инвеститори, политички врски и државни отстапки се судираат со јавниот интерес, урбаното наследство и природата.
На теренот, дилемата е сурово едноставна. Албанија навистина има право да развива туризам и да бара капитал што ќе донесе работни места. Но, развојот што почнува со бодликава жица, сомнежи за дозволи и отпор од локалната заедница тешко може да се продаде како зелена модернизација. Ако ресортот треба да биде „рајска плажа“, Владата мора да покаже дека нема да стане бетониран скандал.
Најважното прашање сега не е дали Албанија сака богати туристи, туку дали сака развој што ќе преживее правна, еколошка и јавна проверка. Ако одговорот е да, проектот мора да запре додека не се објават сите документи, проценки, договори и сопственички врски. Во спротивно, фламингото ќе остане повеќе од симбол на една плажа. Ќе стане симбол на земја што мора да избере меѓу европска заштита на природата и брзата логика на бетонскиот профит.
